On the Duties of the Clergy

LIBER PRIMUS.

1 CAPUT PRIMUM. Episcopi proprium munus, docere : sibi autem discen dum esse, ut doceat; immo etiam docendum quod non didicerit , aut saltem et discendum simul, et docendum.

1. Non arrogans videri arbitror, siinterfilios suscipiam affectum docendi; cum ipse humilitatis magister dixerit : Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos (Psal. XXXIII, 12). III qno licet et humilitatem verecundiae ejus spectare et graliam.c Dicendo enim, timorem Domini, qui 2 communis videtur esse omnibus, expressit insigne verecundiae. Et tamen cum ipse timor initium sapientiæ sit, d et effector beatitudinis (quoniam timentes Deum beati sunt), præceptorem se sapientiæ edocendæ, etdemonstrato- rem beatitudinis adipiscendæ, e evidenter significavit.

2. Et nos ergo ad imitandam verecundiam seduli, ad conferendam gratiam non usurpatores, r quae illi Spiritus infudit sapientiæ, ea per illum nobis manifestata , et g visit comperta atque exemplo, volis quasi liberis tradimus; cum jam effugere non possimus officium docendi, quod nobis refugientibus imposuit sacerdotii necessiitido : Dedit enim Deus quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastore. et doctores (Ephes. IV, 11).

3. Non igitur mihi h apostolorum gloriam vindico. 3 Quis enim hoc, nisi quos ipse Filius elegit Dei? Non prophetarum gratiam, non virtutem evangelistarum , non pastorum circumspectionem : sed tantummodo intentionem et diligentiam circa Scripturas divinas opto assequi, quam ultimam posuit Apostolus inter officia sanctorum , et hanc ipsam ut docendi studio possim discere. Unus enim verns magister est, qui solus non didicit i quod omnes doceret: homines autem discunt prius quod doceant, et ab illo accipiunt quod aliis tradant.

4. Quod ne ipsum quidem mihi accidit. Ego enim raptus de tribunalibus atque administrationis a infulis ad sacerdotium, docere vos coepi, quod ipse non didici. Itaque factum est ut prius docere inciperem, quam discere. Discendum igitur milii simul et docendum est; quoniam non vacavit ante b discere.

CAPUT II. Multiplex loquendo incurri periculum, cujus remedium Scriptura in silentio demonstrat etse positum.

5. Quid autem præ cæteris debemus discere, quam tacere, ut possimus loqui: ne prius me vox condemnet mea, quam absolvataliena; scriptum est enim: Ex verbis tuis condemnaberis (Mallh. XII, 37). Quid opus est igitur ut properes periculum suscipere condemnationis, loquendo; cum tacendo possis esse tutior ? Quamplures vidi loquendo peccatum ind- disse, vix quemquam tacendo : ideoque tacere nosse quam loqui difficilius cst. Scio loqui plerosque, cum lacere nesciant. Rarum est tacere quemquam, cum sibi loqui nihil prosit. Sapiens est ergo qui novit tacere. Denique Sapientia Dei dixit: Dominus dedit mihi linguam eruditionis, quando oporteat sermonem dicere (Esai. I., 4). Merito ergo sapiens qui a Domino accipit, quo tempore sibi loquendum sit. Unde bene ait Scriptura : Homo sapiens tacebit usque ad tempus (Eccli. xx, 7).

6. Ideo sancti Domini, qni scirent quia vox hominii plerumque c peccati annuntiatio esi, et initium crroris humani, senno est hominis, amabant tacere. Denique sancius Domini ait : Dixi custodiam vias meat, ut non delinquam in lingua mea (Psal. XXXVIII, 2). Sciebat enim et legerat divinu; esse protectionis, ut homo a linguae suae agello absconderetur, et a conscientiæ suæ testimonio ( JoL v, 21 ). Verberamur enim tacito cogitationis nostrae opprobrio; et judicio conscientiæ : verberamur eliam vocis nostrae verbere, cum loquimur ea quorum sono cæditur animus noster, et mens consauciatur. Quis autcm ost qui mundum cor a peccatorum habeat colluvione, aut non delinquat in lingua sua ? Et ideo quia nemincm videbat d sanctum os servare posse ab immunditia sermonis, ipse sibi silentio legem imposuit innocentiæ ; 4, ut tacendo culpam declinaret, quam vix effugere posset loquendo.

7. Audiamus ergo cautionis magistrum : Dixi, custodiam vias meas, e hocesf, dixi mihi, tacito cogitationis præcepto indixi mihi, ut custodirem vias meas. Aliæ sunt vise quas debemus sequi, alix quas custodire : sequi vias Domini, custodire nostras; ne in culpam dirigant. Potes autem custodire, si non cito loquaris. Lex dicit: Audi, Israel, Dominum Deum tuum (Deut. V!, 3). Non dixit, loquere, sed audi. Ideo Eva lapsa est, quia locula est viro, quod non audierat a Domino Deo suo. Prima vox Dei dicit libi : Audi. f Si audias, custodis vias tuas : et si lapsus es, cito corrigis. In quo enim corrigit juvenior viam suam, nisi in custodiendo verba Domini (Psat. CXVIII, 9)? Tace ergo prius, et audi, ut non del inquas in lingua tua.

8. Grave malum ut aliquis ore suo condemnetur. Etenim si pro otioso verbo reddet unusquisque rationem (Matth, XII, 36), quanto magis pro verbo im- puritatis et turpitudinis ! Graviora enim sunt verba præcipitationis quam otiosa. Ergo, si pro otioso verbo ratio poscitur, quanto magis pro sermone impietatis poena exsolvitur!

CAPUT III. Non perpetuum nec otiosum esse debere silentium : et quo pacto custodia cordi ac ori contra inordinatos affectus adhibenda sii.

9. Quid igitur? Mutos nos esse oportet? Minime. Est enim tempus tacendi, et est tempus loquendi (Eccles. III, 7). Deinde si pro otioso verbo reddimus rationem, videamus ne reddamus ct pro otioso silentio. g Est enim et negotiosum silentium ; ut erat Susannae, quæ plus egit tacendo, quam si esset locuta (Dan. XIII, 3). Tacendo enim apud homincs, locuta est Deo : nec ullum majus indicium suæ castitatis invenit, quam silentium. Conscientia loquebatur, ubi vox non audiebatur : nee quærebat pro se bominum judicium , quæ habebat Domini testimonium. Ab illo igitur volebat absolvi, quem scicbat nullo modo posse falli. Ipse Dominus in Evangelio (Matth. XXVI, 63) tacens operabatur hsalutein iiominum. Recte ergo David non silentium sibi indixit perpetuum, sed custodiam.

10. Custodiamus ergo cor nostrum, custodiamus os nostrum ; utrumque cnim scriptum est : hie, ut os custodiamus, alibi tibi dicitur : Omni custodia terva cor tuum (Prov. IV, 23). Si custodiebat David, tu non custodies? Si immunda labia habehat Esaias, qui dixit : 0 miser ego, quoniam compunctus sum, quia cum sim horno, et immunda labia habeam (Esai. VI, 5) : si propheta Domini immunda habebat, labia, quomodo nos munda habemus?

Hi. Et cui, nisi unicuique nostrum scriptum est: Sepi possessionem tuam spinis... et argentum 5 et aurum tuum alliga, et ori tuo jac ostium et vectem, et verbis tuis jugum et stateram (Eecli. XXVIII, is, 29)? Possessio tua mens tua est: aurum tuum cor tuum est: argentum tuum eloquiurn tuum est : Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum (Psal. XI, 7). Bona etiam possessio mens bona. Denique possessio pretiosa homo mundus. Sepi ergo hanc possessionem, et circumvallato cogitationibus, munito a spinis, sollicitudinibus; ne in eam irruant, et captivam ducant irrationabiles corporis passiones, ne incursent motus graves, b ne diripiant vin- demiam ejns, transeuntes viam. Custodi interiorem hominem tuum. Noli eum quasi vilem negligere ac fastidire, quia pretiosa possessio est. Et merito pretiosa, cujus fructus non caducus et temporalis, sed stabilis atque æternæ salutis est. Cole ergo possessionem tuam, c ut sint tibi agri.

12. Alliga sermonem tuum , ne luxuriet, ne lasciviat, et multiloquio peccata sibi colligat. Sit restrictior, et ripis suis coerceatur. Cito lutum colligit amnis exundans. Alliga sensum tuum, non sit remissus ac defluus, ne dicatur de te : Non est malagma apponere, neque oleum I neque alligaturam (Esai. I, 6). H abet suns habenas mentis sobrietas, quibus regimur et gubernatur.

i3. Sit ori tuo ostium, ut claudatur ubi oportet : et obserelur diligentius ; ne quis in iracundiam excitet vocem tuam , et contumeliam rependas contumeliæ. Audisti hodie lectum : Irascimini et nolite peccare (Psal. IV, 5). d Ergo etsi irascimur, quia affectus naturae est, non potestatis : malum sermonem non proferamus de ore nostro, ne in culpam ruamus : sed jugum sit verbis tuis et statera, hoc est, humilitas atque mensura ; ut lingua tua menti subdita sit. Restringatur habenae vinculis, frenos habeat suos, quibus revocari possit ad mensuram : sermones proferat libra examinatos justitiæ ; ut sit gravitas in scIsSU, in sermone pondus, atque in verbis modus.

CAPUT IV. Eadem custodia prospicitur, ne a pravis motibus, sed

a recta ratione prodeat oratio : in qua potissimum nobis diabolus insidiatur.

14. Hæc si custodiat aliquis, fit mitis, mansuetus, modestus. Custodiendo enim e os suum, et retinendo linguam suam, nec prius loquendo quam interroget. et expendat atque examinet f verba sua , si dicendum hoc, si dicendum adversus hunc, si lempus sermOllis hujus est: is profecto exercet modestiam, ac mansuetudinem, et patiendam ; ut non ex indiguatione et ira in sermonem erumpat, non alicujus passionis indicium det in verbis suis, non ardorem libidinis flammare in sermone suo indicet, 6 et inesse dictis suis stimulos iracundiæ : ne sermo postremo qui commendare interiora debet, vitium aliquod esse in moribus, aperiat et prodat.

i5. Tunc enim maxime insidiatur adversarius, quando videt nobis passiones aliquas generari: tunc fomites movet, laqueos parat. Unde non immerito, sicut audisti hodie legi, Propheta dicit : Quia ipse g liberavit me de laqueo venantium et a verbo aspero (Psal. xc,3). b Symmachus irritationisverbum dixit, alii perturbationis. Laqueus adversarii est sermonoster : sed etiam ipse non minus adversarius nobis. Loquimur plerumque quod excipiat inimicus , et quasi nostro gladio nos vulneret. Quanto tolerabilius est alieno gladio, quam nostro periie !

16. Explorai ergo adversarius nostra arma, i et conculit sua tela. Si viderit moveri me, inserit aculeos suos, ut seminaria jurgiorum excitet. Si emisero verbum indecorum, laqueum suum stringit. luterdom mihi quasi escam proponit vindictæ possibilitatem; ut dum vindicari cupio, ipse me inseram laqueo, et nodum mortis astringam mihi. Si quis ergo hUnc adversarium sentit præsentem esse, tunc magis custodiam adhibere debet ori suo, ne det locum adveriario : sed non multi hunc vident.

CAPUT V. Contra visibilem eliam adversarium, cvm nos instigat, utendum silentio, cujus unius ope superiores evadimus, et humilitatem quæ exhibenda adversus omnes, conservamus.

17. Sed etiam ille cavendus est, qui videri potest, quicumque irritat, quicumque incitat, quicumque exasperat, quicumque incentiva luxuriae aut libidinis suggerit. Quando ergo aliquis nobis conviciatur, lacessit, ad violentiam provocat, ad jurgium vocat: tunc silentium exerceamus, tunc muti lieri nou erubescamus. Peccator est enim qui nos provocat, qui injuriam facit, et nos similes sui fieri desiderat.

18. Denique si taceas, si dissimules, solet dicere : Quid taces? Loquere, si audes. Sed non audes : mutus es, elinguem te feci. Si ergo taceas, plus rumpitur : victum sese putat, irrisum, posthabitum atque illusum. Si respondeas, supcrioretn se factum arbitratur, quia parem invenit. Si enim taceas, dicetur Ille conviciatus est, hunc contempsit iste. Si referas contumeliam, dicetur: Ambo couviciati sunt. Uterque condemnatur, nemo absolvitur. Ergo illius est studium, ut irritet, ut similia illi loquar, similia agam : justi est autem dissimulare, nihil loqui, le- uere bonæ fructum conscientiæ, plus committere bonorum judicio, quam crimiuantis insolentiae, J contentum esse gravitate morum suorum. Hoc est enim silere a bonis; quia bene sibi conscius, lalsis non debet moveri : nec austimare plus ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio.

19. lia fit ut etiam humilitatem custodiat. Si autem nolit humilior videri, talia tractat, et dicit ipse secum : a Hic ergo ut me contemnal, et in conspectu meo loquatur talia adversum me, quasi non possilu ego ei aperire os meum ? Cur non etiam ego dicam, in quibus eum mœstificare possim? Hic ergo ut mihi injurias faciat, quasi vir non sim, quasi vindicare me uon possim ? Hic ut me criminetur, quasi ego non possim graviora in eum componere?

20. Qui talia dicit, non est mitis atque humilis, non est sine tentatione. Tentator eum exagitat, ipse ei tales opiniones inserit. Plerumque b adhibet hominem , atque apponit nequam spiritus, dui hæc illi dicat : sed tu in petra fixum vestigium tene. Etsi servus convicium dicat, e justus tacet ; etsi infirmus contumeliam faciat, justus tacet : etsi pauper criminetur, justus non respondet. Haec sunt arma justi, ilL cedendo vincat. Sicut perili jaculandi cedentes solent vincere, et fugientes gravioribus sequentem vulnerare ictibus.

CAPUT VI, Hac in re sffentium atque humilitatem David imitanda esse, ne digni videamur injuria.

21. Quid enim opus est moveri, cum audimus coitvicia ? Cur non imitamur dicentem : Obmutui, et humiliatus sum, et tiMui a bonis (Psal. XXXVIII, 3) ? An hoc dixit tantummodo , non etiam fecit David? Immo ct CeCil (II leg. XVI, G et seq.). Mam cum ei conviciaretur d Semei lilius Jemini, tacebat David : et quamvis septus armatis, non retorquebat convicium , non ultionem quærcbat, eousque utdicenti sibi Sarviæ filio quod vindicare in eum vellet, non permiserit. Ibat ergo tamquam mutus cl humiliatus, ibat tacens, nec movebatur, cum vir appellaretur sanguinis, qui erat conscius propriæ mansuetudinis. Non ergo movebatur conviciis, e cui abundabat bonorum operum conscientia.

22. Itaque is qni cito injuria movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus pro- bari. Melior est itaque qui contemnit injuriam,quam qui dolet; qui enim contemnit, quasi nou sentiat, ita despicit: qui autem dolet, quasi senserit, t torquetur.

8 CAPUT VII. Quam pulchre prooemii loco usurpatus fuerit psalmus XXXVIII, quo inductus Vir sanctus de Officiis scribere constituit : idque potiori jure quam olim Ci- celo ad filium , et quam ob causam.

23. Neque improvide ad vos filios meos scribens, hujus psalmi proœmio (Psal. XXXVIII, 1) usus sum. Quem psalmum a propheta David sancto Idilhum canendum dedit, ego vobis tenendum suadeo, delectatus ejus sensu profundo et virtute sententiarum. Advertimus enim ex his quæ breviter liliavimns, et silendi patientiam. et opportunitatem loquendi, et in posterioribus (lbid., 8) contemplum divitiarum, quæ maxima virtutum fundamenta sunt, hoc psalmo doceri. Dum igitur hunc psalmum considero, successit animo de Ofliciis scribere.

24. De quibus etiamsi quidam Philosophi:p studentes scripserint, h ut Panætius, et lilius ejus apud Græcos, Tullius apud Latinos ; non alienum duxi a nostro munere, ut eliam ipse scrihrrem. Et sicut Tullius i ad erudiendum filium, ila ego quoque ad vos informandos filios meos; neque enim minus vos diligo quos in Evangelio genui, quam si conjugio suscepissem. Non enim vehementior est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos perpetuo nobiscum putamus futuros, quam quos in hoc tantum sæculo, lUi degeneres nascuntur . frequenter, qui dedeceant patrem : vos ante elegimus, ut diligamus. Itaque illi necessitate diliguntur, quæ non satis idonea atque diuturna est ad perpetuitatem diligendi magistra : vos judicio, quo magnum a charitatis pondus ad vim diligendi adjungitur, probare quos diligas, et diligere quos elegeris.

CAPUT HII. Nomen Officii, non tolum philosophiis, aed eliam acriptoribus sacris usitatum esse; et unde hoc deduclum?

25. Ergo quoniam personae conveniunt, videamus utrum res ipsa conveniat scribere de Ofliciis : et utrum boc nomen philosophorum tantummodoscholæ aptum sit, an etiam in Scripturis reperiatur divinis. Pulchre itaque dum legimus hodie Evangelium (quasi adhortaretur ad scribendum) Spiritus sanctus obtulit nobis lectionem, qua confirmaremur etiam in nobis Officium dici posse. Nam cum Zacharias sacerdos obmutuisset in templo, et loqui uon posset: Factum eat, inquit, ut impleti sunt dies b Officii ejus, abiit in domum suam (Luc. i, 23). Legimus igitur Officium dici a nobis posse.

9 26. Nec ratio ipsa abhorret, quandoquidem c Officium ab efficiendo dictum putamus, quasi efficium : sed propter decorem sermonis una immutata litera, officium d nuncupari : vel certe, ut ea agas, quæ nulli officiant, prosint omnibus.

CAPUT IX. Officium ab honesto et utili , nec non ab amborum inter te comparatione desumi : aed a Christianis nihil

quod ad futuram vitam non conferat, honestum aut utile agnosci; atque adeo non supervacaneum fore hunc de Officio tractatum.

27. Officia e autem ab honesto et utili duci existimaverunt, et de iis-duobus eligere quid præstet : f deinde incidere ut duo concurrant honesta, et duo utilia ; et quæratur quid honestius , ct quid utilius. Primum igitur in ires partes Officium dividilur : honestum , et utile, et quid præstantins. Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honesta, et duo utilia , et eligendi judicium. Prima pertinere dicunt ad decus honestatemque vitae , secunda ad vitæ commoda , copias, opes , facultates : de iis eligendis subesse judicium. Hæc illi.

28. II Nos autem nihil omnino nisi quod deceat et honestum sit, futurorum magis quam praesentium metimur formula : nihilque utile nisi quod ad vitæ illius æternæ prosit gratiam definimus, non quod ad delectationem præsentis. Neque aliqua commoda ill facultatibus et copiis opum constituimus : sed incommoda hæc putamus, si non rejiciantur; h eaque oneri cum sint æstimari magis , quam dispendio cum erogantur.

29. Non superfluum igitur scriptionis nostrae est opus, quia Officium diversa æstimamus regula atque illi aestimaverunt. Illi sæculi commoda in bonis ducunt, nos hæc etiam in detrimentis; quoniam qui hic recipit bona, ut ille dives, illic cruciatur : et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consolationem invenit (Luc. xvi, 25). Deinde qui illa non legunt, nostra legent si volent: qui non sermonum supellectilem , neque artem dicendi; sed simplicem rerum exquirunt gratiam.

CAPUT X. Prius in sacris litteris decorum quam in philosophorum libris frequentatum este : Pythagoram silentii sui legem mutuatum a Davide : sed hujus tamen praestare disciplinam; cun primum officium sit loquendi modus.

50. Decorum i antem in nostris Scripturis primo I constitui loco ( quod Græce πρἑπον10 diciiur) instruimur ctdocemur, legentes : Te decet hymnus, Deus, in Sion (Psal. LIIV, 2) : vel Græce, Σοι πρἑπειὐμνὸς ὦΘεὸς, Ė ὲν Σίων. Et Apostolus ait : Loquere quædecent sanam doctrinam (Tit. u , 1). Et alibi : Decebat autem eum per quem omnia , et propter quem omnia, multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passionem consummari (Hebr. u , 10).

31. Numquid i prior Panxtius, numquid Aristote!cs, qui cl ipse disputavit de Officio, quam David ; eum et ipse Pythagoras, qui legiturSocrate antiquior, prophetam secutus David (Psal. XXXVIII, 2 et seq.), legem silentii dederit suis ? Sed ille ut per quinquennium discipulis usum inhiberet loquendi : David autem non ut naturæ munus imminueret; sed ut custodiam proferendi sermonis doceret. Et Pythagoras quidem ut non loquendo loqui doceret, David ut loquendo magis disceremus loqui. Quomodo enim sine exercitio doctrina , aut sine usu profectus ?

32. Qui disciplinam bellicam vult assequi, quotidie exercetur armis, et tamquam in procinctu pos!tos præludit pralium, et velut coram posito prætendit hoste : atque ad peritiam viresque jaculandi , vcl suos explorat lacertos, vel adversariorum declinat ictus, et a vigilanti exit obtutu. Qui navim in mari regere gubernacnlis studet, vel remis ducere, prius in fluvio præludit. Qui canendi suavitatem et vocis affectant præstantiam , prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus corporis, legitimoque luctandi certamine coronam petunt, quotidiano usu palæstræ durantes membra , nutrientes patientiam , laborem assuescunt.

33. b Hæc ipsa natura nos in parvulis docet, quod prius sonos meditantur loquendi , ut loqui discant. Itaque c sonus exercitatio quaedam et palaestra vocis est. Ita ergo et qui volunt discere cautionem loquendi, quod naturae est, non negent: quod custodiæ est, exerceant; ut qui in specula sunt, speculando intendant , nou dormiendo. Omnis enim rcs propriis ac domesticis exercitiis augetur.

54. Ergo David tacebat non semper, sed pro tempure: non jugiter, neque omnibus; sed irritanti adversario, provocanti peccatori non respondebat. Et, sicut alibi ait (Psal. XXXVII, 13 , 14), loquentes vanitatem, et cogitantes dolum , non audiebat quasi surdus, et quasi mutus non aperiebat illis os suum ; quia et alibi habes : Noli respondere imprudenti ad imprudentiam ejus , ne similis illi fias (Prov. xxvi, 4).

35. Primum igitur officium est loquendi modus. Hoc sacrificium laudis Deo dependitur, 11 hoc reverentia exhibetur, cum Scripturæ divinae leguntur, hoc honorantur parentes. d Scio loqui plerosque, cum tacere nesciant. Rarum est tacere quemquam , cum sibi non prosit loqui.Sapiens ut loquatur, multa prius considerat, quid dicat, aut cui dicat, quo in loco, et tempore. Est ergo et tacendi et loquendi modus : est ctiam Pacti modus. Pulchrum igitur tenere mensuram officii.

CAPUT XI. Officium omne, aut medium, aut perfectum esse Scri- plurœ testimoniis ostenditur : cui subjungitur misericordior laus, atque ad eam exhortatio.

36. Officium autem omne e aut medium , aut perfccium est, quod æque Scripturarum auctoritate probare possumus. Habemus etenim in Evangelio ditisse Dominum : Si vis in vitam æternam venire, aerva mandata. Dixit ille ? Quœ ? Jesus attlem dixit illi: Non homicidium facies , non adulterabis, non facies furtum, non falsum testimonium dices : honora patrem et matrem : et, Diliges proximum tuum sicut te ipsum (Matth. xix, 17et seq.), Hæc sunt media officia, quibus aliquid deest.

37. Denique dicit illi adolescens : Omnia hœc custodivi a juventute mea, quid adhuc mihi dcest 7 Aitlilli Jesus : Si vis perfectus esse, vade , vende omnia bona tua, et da pauperibus, et habebis thesaurum in cœlo. et veni, sequere me (Ibid., xx, 21). Et supra (Matth. v, 44, 45 ) ita est scriptum, ubi diligendos inimicos, et orandum dicit pro calumniantibus et persequenlibus nos , et benedicere maledicentes ; hoc nos facere debemus, si volumus perfecti esse , sicut Pater noster qui in coelo est, qui super bonos et malos solem jubet radios suos fundere, et pluvia et rore terras universorum sine ulla disrretione pinguescere. Hoc est igitur perfectum officium, f quod ϰατόρθωμα dixerunt Græci, quo corriguntur omnia, quae aliquos potuerunt lapsus habere.

38. Bona etiam misericordia , quæ et ipsa perfectos facit, quia imitatur perfectum Patrem. Nihil tam commendat Christianam animam quam misericordia. g Primum in pauperes, ut communes judices partus naturae, quseomnibus ad usum general fructus terrarum; ut quod habes, largiaris pauperi, et consortemet conformem tuum adjuves. Tu nummum largiris, ille vitam accipit: tu pecuniam das, ille substantiam suam æstimat. Tuusdenarins, census illius est.

39. Ad hæc plus ille tibi confert, cum sit debitor salutis. Si nudum vestias, te ipsum induis justitiam. Si peregrinum sub tectum inducas tuum, si suscipias egentem : ille tibi acquirit sanctorum amicitias et aeterna tabernacula. Non mediocris ista gratia. Corporalia seminas, et recipis spiritalia. Miraris judicium Domini de sancto Job ? Mirare virtutcm cjus , qui poterat dicere : 12 Oculus eram cœcorum , pes claudorum. Ego eram infirmorum pater, velleribua agnorum meorum calefacti Atunt humeri eorum. Foris non habitabat peregrinus : ostium autem meum omni venienti patebat (Job xxix, i5, 16 ). Bcatus plane , de cujus domo numquam vacuo sinu pauper exivit; neque ouim quisquam magis beatus , quam qui intelligit super pauperis necessitatem et infirmi atque inopis ærumnam. In die judicii habebit salutem a Domino, quem habebit suæ debitorem misericordiæ.

CAPUT XII. Ne quit ab exercenda mitericordia revocetur, ostenditur Deum curare actu. hominum , et quemlibel improbum in ipsa opum affluentia miserum esse Jobi auctoritate demonstratur.

40. Sed plerique revocantur ab officio dispentatricis misericordiæ , dum putant bominis actus non curare Dominum , aut nescire eum quid in occulis geramus , quid teneat nostra conscientia : aut judicium ejus uequaquam justum videri, quando peccatores divitiis abundare vident, gaudere honoribus, sanitate, liberis: contra autem, justos inopes degere, inbunoros, sine liberis, infirmos corpore, luciu frequenti.

41. Nec mediocris ea quaestio, quandoquidem ires ilii reges amici Job, propterea eum peccatorem pronuntiabant, quia inopem factum exdivite, orbatum liberis ex fecundo parente, perfusum ulceribus , a inhorrentemque vibicibus, exaratum vulneribus a capite usque ad pedes videbant (Job. iv, 3 , 11 ,14 et seq,). Quibus hanc sanctus Job proponit assertionem : Si ego propter peccata mea haec patior, Cur impii vivunt ? Inveteraverunt autem, et in divitiis semen eorum secundum voluntatem, filii eorum in oculis, domus ipsorum abundant, timor autem nusquam : Flagellum aulem a Domino non at in ipsis (Job XXI, 7 et seq.).

42. Hæc videns infirmus corde exagitatur, et atudium avertit suum. Cujus dicturus sermones , ante sanctus præmisit Job, dicens : Portate met ego autem loquar, deinde ridete me. Nam et si arguor, quasi homo arguor. Portate ergo onus sermonum meorum (Ibid., i et seq.). Dicturus enim sum quod uon probo : sed ad vos redarguendos proferam sermonis iuiquos. Aut certe; quia ita est b versus. Quid autem ? Numquid ab IMmine arguor ? hoc est, c homo me non potest redarguere quia peccavi, etsi argui dignus sum; quia noH ex cvidemi culpa me arguitis, sed ex injuriis :estimans merita delictorum. Videus ergo infirmus abundare d iujuslos successibus prosperis, se autem alteri, dicit Domino : Ducedea me, vias tuas scire nolo (Ibid., 44). Quid prodest, quia servivimus ipsi : aut quas utilitas , quia occurrimus ipsi ? In manibus ipsorum omnia bona, opera autem impiorum non videt.

43. Laudatur in a Platone , quod in Politia sua 11 posuit eum qui contra justitiam disputandi partes recepisset, postulare veniam dictorum quae noc probaret. et veri inveniendi atque examinandae disputationis gratia, illam sibi impositam personam dicere. Quod eousque Tullius probavit, ut ipse in libris quos scripsit de Republica, in eam sententiam dicendum putaverit.

44. f Quanto antiquior illis Job, qui bxc primus reperit, nec eloquentiæ phalerandæ gratia, sed veritatis probandae. præmittenda æstimavit? Statimque ipse quæstionem enodem reddidit , subjicieus quod exstinguatur lucerna impiorum, et futura sit eorum eversio (Job XXI, 17): noA falli Deum ductorem sapientiae et disciplinae, sed esse veritatis judicem (Ibidem , 22) : et ideo non secundum forensem abuudanliam aestimandam beatitudinem singulorum; sed secundum interiorem conscientiam , quæ innocentium et flagitiosorum merita discernit, vera atque incorrupta poenarum præmiorumque arbitra. Moritur innocens in potestate simplicitatis suae, in abundantia propriæ voluntatis, sicut adipe repletam animam gerens (Ibid., is et seq.). At vero peccator quamvis foris abundet, deliciis diffluat, et odoribus fragret, in amaritudine I! animæ suae vitam exigit, et ultimum diem claudit, nihil secum eorum quæ h epnlalus fuerit, boni referens: nihil secum auferens, nisi scelerum suorum pretia.

45. Hæc cogitans nega, si potes, divini esse judicii remunerationem. Ille suo affectu beatus, hic miser: ille suo judicio absolutus, hic reus : ille in exitu lactus, hic moerens. Cui absolvi potest, qui nec sibi innocens est? Dicite, inquit, milii, uhi est protectio tabernaculorum ejus (Job XXI, 28)? Signum ejus nun invenietur. Vita etenim facinorosi, ut somnium. Aperuit oculos, transivit requies ejus, evanuit delectatio : licet ipsa quae videtur, etiam dum vivunt, impiorum requies In inferno sit : viventes enim in inferna descendant.

48. Vides convivium peccatoris, interroga consCientiam ejus. Nonne gravius omnibus fetet sepul- cris ? Intueris lætitiam ejus, et salubritatem miraris corporis filiorum atque opum abundantiam: introspice ulcera et vibices animae ejas, et cordis moestitudinem. Nam de opibus quid loquar, cum legeris : Quia non in abundantia est vita ejus ( Luc. XII, 15) : . cum scias quia etsi tibi vidcatur dives, sibi pauper est, et tuum judicium 14 suo refellat? De multitudine quoque liliorum, et de indolentia quid loquar; cum se ipse lugeat, et sine hærede futurum judicet, cum imitatores sui successores suos esse nolit? Nulla enim hæreditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi poena est: justus autem a ipse sibi gratia; et utrique aut bonorum aut malorum operum merces ex se ipso solvilur,

CAPUT XIII. Refelluntur philosophorum opiniones qui Deo vel mundi totius, vel alicujus ex ejus partibus curam abjudicant,

47. Sed revertamur ad propositum, ne divisionem factam praeteriisse videamur, quia occurrimus opinioni eorum qui videntes sceleratos quosque divites, tuLtus, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, atque infirmi sint, putant vel niliil Deum curare de nobis, ut b Epicurei dicunt: vel nescire actus hominum , ut flagitiosi putant : vel si scit omnia, iniquum esse judicem ; ut bonos egere patiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbitratus euim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent.

48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut c Aristoteles asserit usque ad lunam eus descendere providentiam. Et quis operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est rpgere, nonne est major injuria fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustilia sit, non curare quod feceris, summa inclementia?

49. a Quod si aut Deum creatorem suum abnegant, aut ferarum et bestiarum se haberi numero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injuria? Per omnia Deum ire ipsi asserunt , et omnia in virtute ejus consistere, vim et majestatem ejus per omnia elementa penetrare, terras, cœlum, maria : et putant injuriam ejus, si mentem hominis qua nihil nobis ipse præstantius dedit, penetret, et divinæ majestatis ingrediatur scientia?

5U. Sed horum magistrum velut e ebriuin, et 15 Voluptatis patronum, ipsi qui putantur sobrii, irrident philosophi? Nam de Aristotelis opinione quid loquar, qui putat Deum suis contentum esse finibus, et praescripto regni modo degere, ut poetarum loquuntur fabulæ, qui mundum f inter tres ferunt esse divisum; ut alii coelum, alii mare, alii inferna coercenda imperio, sorte obvenerint : eosque cavere ne usurpata alienarum partium sollicitudine , inter se bellum excitent. Similiter ergo asserit quod terrarum curam non habeat, sicut maris vel inferni non habet. Et quomodo ipsi ? excludunt quos sequuntur, poetas ?

CAPUT XIV. Dei cognitionem nihil fugere et Scripturarum testimoniis, et solis comprobatur exemplo, qui licet creatura

sit, tamen vel lumine, vel calore cuncta penetrat.

! 51. Sequitur Ula responsio, utrum Deum , si operis sui cura non praeterierit, prætereat ,scientia. Ergo qui plantavit aurem, non audit : qui finxit oculum, non videt, non considerat?

52. Non præteriit hxc vana opinio sanctos prophetas. Denique David inducit eos loquentes, quoa superbia inflatos asserit. Quid enim tam superbum, quam cum ipsi sub peccato sint, alios indigne ferant peccatores vivere, dicentes: Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur (Psal. XCIII, 3)? Et infra : Et dixerunt. Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Quibus respondet propheta dicens : Intelligite nunc insipientes in populo, et stulti aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audit : et qui finxit oculum, non considerat ? Qui corripit gentes, non arguit, qui docet hominem scientiam ? Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vance sunt (lbid. 7 et seq.). Qui ea quæcumque vana sunt deprehendit, ea a quæ sancta sunt, nescit, et ignorat quod ipse fecit? Potest opus suum ignorare artifex? Homo est, et in opere suo latentia deprehendit; et Deus opus suum nescit? Altius ergo profundum in opere, quam in auctore. Et fecit aliquid quod supra se esset, cujus meritum ignoraret auctor, cujus affectum nesciret arbiter? Haec illis.

53. Cæterum nobis satis est ipsius testimonium , qui ait: Ego sum scrutans corda et renes (Jerem. XVII, 10). Et in Evangelio ait Dominus Jesus : Quid cogitatis mala in cordibus vestris (Luc. v, 22) ? Sciebat enim quod cogitarent mala. Denique Evangelista testatur dicens : Sciebat enim Jesus cogitationes eorum ( Luc. VI. 8).

54. Quorum non poterit satis movere opinio , si facta eorum consideremus. Nolunt supra se esse judicem, quem nihil lallat: nolunt ei dare occultorum scientiam, qui metuunt occulta sua prodi. Sed etiam Dominus sciens opera eorum, tradidit eos in lenebras. In nocte, inquit, erit fur. Ei oculus adulteri servabit tenebras, dicens: Non considerabit me oculus: et latibulum personœ posuit sua (Job XXIV,14,15). 16 Omnis enim b qui lucem fugit, diligit tenebras, studens latere, cum Deum latere non possit, qui intra profundum abyssi, et intra hominum mentes non solum tractata, sed etiam volvenda cognoscit. Denique et ille qui dicit in Ecclesiastico : Quia vidct me? Et tenebrœ cooperiunt me, et parietes, quem vereor ( Eccli. XXIII, 25, 26)? quamvis in lecto] suo positus hæc cogitet, ubi non putaverit , comprehcnditur. Et erit, inquit, dedecus, quod non intellexerit timorem Dei (Ibid. ,31).

55. Quid autem tam stolidum, quam putare quod Deum quidquam praetereat; cum sol qui minister luminis est, etiam abdita penetret, et in fundamenta domus vel secreta conclavia vis caloris ejus irrumpat? Quis neget verna temperie tepefieri interiora terrarum, quas glacies hiberna constrinxerit? No- runt ergo arborum occultum vim caloris vel frigoris, adeo ut radices arborum aut urantur frigore, aut fotu solis virescant. Denique ubi clementia cæli arriserit, c varios terra se fundit in fructus.

56. Si igitur radius solis fundit lumen suum super omnem terram, et in ca quæ clausa sunt, se inserit, nec vectibus ferreis aut gravium valvarum obicibus, quominus penetret, impeditur; quomodo non potest intelligibilis Dci splendor in cogitationes hominum et corda semet quae ipse creavit., inserere : sed ea quæ ipse fecit, non videt, et fecit ut meliora sint quæ facta sunt, et potentiora, quam ipse est qui ea fecit, ut possint quando volunt, cognitionem sui operatoris latere? Tantam ergo virtutem et potestalem inseruit mentibus nostris ; ut eam comprehendere cum velit, ipse non possil?

CAPUT XV. Quibus displicet quod bonis male, et malis bene sit, eia Lazari exemplo et Pauli auctoritate ostenditur post vitam paenas ac præmia reservari.

51. Duo absolvimus et, ut arbitramur, non incongrue nobis hujusmodi cecidit disputatio. Tertium genus quæstionis residet hujusmodi: cur peccatores abundent opibus et divitiis, epulentur jugiler, sine moerore, sine luctu; justi autem egeant, et afficiantur aut conjugum amissione, aut liberorum? Quibus satisfacere debuit illa Evangelii parabola, quod dives bysso et purpura induebatur, et epulas copiosas exhibebat quotidie : pauper aulem plenus ulcerum de mensa ejus colligebat reliquias. Post obitum vero utriusque, pauper erat in sinu Abrahæ requiem habens, dives in suppliciis (Luc.XVI,25). Nonne evidens est meritorum aut præmia aut supplicia post mortem manere ?

58. Et recte , quia in certamine labor est, post certamen aliis victoria, aliis ignominia. Numquid priusquam cursus conficiamur, palma cuiquam datur, aut defertur corona ? Merito Paulus : Certamen, inquit, bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi : quod reliquum est, reposita eat milii corona justitiæ, quam reddet mihi Dominus 17 in illa die, justus judex : non solum autem mihi, aed etiam his qui diligunt adventum ejus (II Tim. IV, 7,8). In illa, inquit, die reddet, non hic. Hic autem in laboribus, in periculis, in naufragiis, quasi athleta bonus decertabat; quia sciebat quoniam per multas tribulationes oportet nos introire in regnum Dei. Ergo non pot est quis præmium accipere, nisi legitime certaverit; nec est gloriosa victoria, nisi ubi fuerint laboriosa certamina.

CAPUT XVI. Confirmato quod supra de præmiis et pœnis dictum fuerat, subjungitur non mirum esse si quibus merce. in futuro non destinatur, hic illi nou laborent neque

confligant : additurque ideo temporalia bona ipsis eoucedi, ne qua relinquatur excusatio.

59. Nonne injustus est, qui a ante dat præmium, qnam certamen fuerit absolutum? Ideoque Dominus in Evangelio ait: Beati pauperes spiritu , quoniam ipsorum est regnum collorum (Matth. v, o). Non dixit : Beati divites, sed pauperes. Inde incipit beatitudo judicio divino, ubi ærumna æstimatur humana. Beati qui esuriunt, quia ipsi saturabuntur. Beati qui lugent, quoniam ipsi consolalionem habebunt. Beari misericordes, quoniam ipsis miserebitur Deus. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum cœlorum. Beati estis, cum vobis maledicent, et persequentur, et dicent omne malum adversum vos , propter justitiam. Gaudete et exsultate quoniam merces vestra copiosa est in cœlo (Ibid., 5 et seq.). Futuram, non praesentem : in coelo, non in terra mercedem promisit esse reddendam. Quid alibi poscis, quod alibi debetur ? quid præpropere coronam exigis, antequam vincas? quid detergere pulverem ? quid requiescere cupis ? quid epulari gestis, antequam stadium solvatur? Adhuc populus spectat, adhuc athletae b in scammate sunt, et tu jam otium petis.

60. Sed forte dicas: Cur impii laetantur ? cur luxuriantur ? cur etiam ipsi non mecum laborant? Quoniam qui non subscripserint ad coronam , non tenentur ad laborem certaminis : qui in stadium non descenderint, non se perfundunt oleo, non obli- nunt pulvere. Quos manet gloria, exspectat injuria. 1 c Unguentati spectare solent, non decertare : non solem, æstus, pulverem , imbresque perpeti. Dicant ergo et ipsis athletae : Venite, nobiscum laborate. Sed respondebunt spectatores : Nos hic interim de vobis judicamus: vos autem sine nobis eoronae, si viceritis, gloriam vindicabitis.

61. Isti igitur qui in deliciis, qui in luxuria, rapinis, quæstibus, honoribus, studia posuerunt sua, spectatores magis sunt quam præliatores. Habent d lucrum laboris, fructum virtutis 18 non habent. Fovent otium, astutia et improbitate aggerant divi- Harum acervos : sed exsolvent, seram licet, nequitiæ suae poenam. Horum requics in infernis, tua vero in caelo : horum domus in sepulcro, tua in paradiso. Unde pulchre vigilare eos in tumulo Job dixit (Job. xxi, 32); quia soporem quietis habere non possunt, quem ille dormivit, qui resurrexit.

62. Noli igitur ut parvulus sapere, ut parvulus loqui, ut parvulus cogitare, ut parvulus vindicare ea quæ sunt posterioris alatis. Perfectorum est corona. Exspecta , ut veniat quod perfectum est, quando non per speciem in xnigmale, sed facie ad faciem formam ipsam redopertse veritatis possis agnoscere. Tunc qua causa ille dives fuerit, qui erat improbus et raptor alieni, qua causa potens alius, qua causa ille abundaverit liberis, ille fultus honoribus, revelabitur.

63. Fortasse lit dicatur raptori: Dives eras , qua causa aliena rapiebas? Egestas non compulit, inopia non coegit. Nonne idco te divitem feci, ut excusationem habere non possis? Dicatur etiam potenti : Cur non adfuisti viduae, orphanis quoque injuriam patientibus? Numquid tu infirmus eras? Numquid non poteras subvenire ? Ideo te feci potentem, ut non inferres violentiam , sed repelleres. Non tibi scriptum est: Eripe injuriam accipientem (Eccli. IV. 9)? Non tibi scriptum est: Pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate ( Psal. LXXXI, 4) ? DicatUr etiam abundanti: Liberis , et honoribus cumulavi te, salubritatem corporis concessi tibi; cur non secutus es præcepta mea? Famirle meus, quid feci tibi, aut quid contristavi (e? Nonne ego tibi liberos dedi, honores contuli, salutem donavi; cur me negabas ? Cur æstimabas quod ad scicntiam meam quas gereres non pervenirent : cur tenebas dona mea, despiciebas mandata mea (Mich. VI, 3 et seq.).

64. Denique de Juda proditore hæc colligerelicet, qui et apostolus inter duodecim electus est, et loculos pecuniarum quas pauperibus erogaret, commissos habebat, ne videretur aut quasi inhonorus, ant quasi egenus Dominum prodidisse. Et ideo ut justificaretur in eo Dominus, hæc ei contulit ; ut non quasi injuria exasperatus, sed quasi praevaricatus gratiam, majori esset offensae obnoxius.

CAPUT XVII. Adolescenti. officia, et exempla eidem œtati accommoda proponuntur.

65. Quoniam igitur et poenam improbitati, et virtuti fore praemium satis claruit, de Officiis aggrediamur dicere; ° quæ nobis ab adolescentia speetanda sunt, ut cum aetate accreseant f simul. Est igitur bonorum adolescentium timorem Dei habere, deferre parentibus , honorem habere senioribus, castitatem tueri, 19 non aspernari humilitatem, diligere clementiam ac verecundiam, quæ ornamento sunt minori aetati. Ut enim in senibus gravitas, in juvenibus alacritas ; ita in adolescentibus verecundia, velut quadam dote commendatur naturae.

66. Erat Isaac Dominum timens , utpote Abrahæ indoles, deferens patri usque adeo, ut adversus paternam voluntatem nec mortem recusaret (Gen. XXII, 9 et seq.). Joseph quoque cum somniasset quod sol et luna et stellæ adorarent eum, sedulo tamen obsequio deferebat patri (Gen. XXXVII, 6 et seq.) : castus ita ut ne sermonem quidem audire vellet nisi pudicum : bumilis usque ad servitutem , verecundus usque ad fugam, patiens usque ad carcerem, remissor injuriae usque ad remunerationem. Cujus tanta verecundia fuit, ut comprehensus a muliere , vestem in manibus ejus fugiens mallet relinquere, quam verecundiam deponere (Gen. XXXIX, 8 ei seq,), Moyaes quoque et Hieremias electi a Domino, ut oracula Dei prædicarent populo, quod poterant per gratiam, excusabant per verecundiam (Exod. IV, 10; Jerem. I , 6).

CAPUT XVIII. De partibus verecundiœ : quemadmodum termonem ac silentium temperet , pudicitiam comitetur , prece. nostra, Deo commendet, motibus corporeis moderetur; ubi refertur historia de duobus clericis obtervatu miNim, indigna : tum subnectitur qua ratione componendus ex eadem virtute incestus, quantave cautio ne quid inverecundum ore proferatur, aut detegatur in corpore, adhibenda sit : et hœc omnia exemplis appositissimis illustrantur.

67. Pulchra igitur R virtus est b verecundiæ, et suavis gratia , quæ non solum in factis , sed etiam in ipsis spectatur sermonibus ; ne modum progrediaris toquendi, ne quid indecorum sermo resonet tuus. Speculum enim mentis plerumque in verbis refulget. Ipsum vocis sonum librat modestia, ne cujusquam offendat aurem vox fortior. Denique in ipso canendi genere prima disciplina verecundia est : immo etiam in omni usu loquendi; ut sensim quis aut psallere, aut canere , aut postremo loqui incipiat; ut verecunda principia commendent processum.

68. Silentium quoque ipsum, in quo est reliquarum virtutum otium, maximus actus verecundiæ est. Denique si aut infantia; putatur aut superbia:, probro datur : si verecundiæ, laudi ducitur. Tacebat in periculis Suzanna , et gravius verecundiae, quam vitæ damnum putabat, nec arbitrabatur periculu pudoris tuendam salutem. Deo soli loquebatur ( Dan. XIII, 35) cui poterat casta verecundia eloqui: re- fugiebat ora intueri virorum ; est enim et in oculis verccundia , ut nec videre viros femina, nec videri velit.

69. Neque vero quisquam solius hanc laudem 20 castitatis putet. Est enim verecundia pudicitiae comes; cujus societate castitas ipsa tutior est. Bonus enim regendae casiitatis pudor est comes : e qui si se prætendat ad ea quae prima periculo sunt, pudicitiam temerari non sinat. Hic primus in ipso cognitionis ingressu , Domini matrem commendat legentibus, et tamquam testis locuples, dignam quae ad tale munus eligeretur, astruit : quod in cubiculo,quod sola, quod salutata ab angelo tacet, et mota est in introitu ejus, quod ad virilis sexusd spedem peregrinam turbatur aspectus Virginis (Luc. I, 29 et seq.). Itaque quamvis esset Immitis , præ verecuudia tamen salutantem non resalutavit , nec ullum responsum retulit, nisi ubi de suscipienda Domini generatione cognovit; ut qualitatem effectus disceret, non ut sermonem referret.

70. In ipsa oratione uostra multum verecundia placet, multum conciliat gratiæ apud Deum nostrum. Nonne haec prætulit Publicanum, et commendavit eum qui nec oculos suos audebat ad caelum levare? Ideo justificatur magis Domini judicio, quam ille Pharisæus, quem deformavit praesumptio (Luc. XVIII, 13, 14). Ideoque oremus in incorruptione quieti et modesti spiritus, qui est ante Deum locuples, ut ait Petrus (I Petr. III, 4). Magua igitur modestia, quae cum sit etiam sui juris remissior, nihil sibi usurpans, nihil vindicans, et quodammodo intra vires suas contractior, dives est apud Deum, apud quem nemo dives. Dives est modestia , quia portio Dei est. Paulus quoque orationem deferri praecepit cum verecundia et sobrietate. Primam hanc et quasi præviam vult esse orationis futurae, ut non glorietur peccaturis oratio : sed quasi e colore pudoris obducta , quo plus defert verecundiae de recordatione delicti , hoc uberiorem mereatur gratiam ( Tim. II, 9).

ii. Est etiam f in ipso motu, gestu, incessu tenenda verecundia. Habitus enim mentis in corporis statu cernitur. Hinc homo cordis nostri absconditus, aut levior, aut jactantior, aut turbidior : aut contra gravior, et constantior, et purior, et maturior aestimatur. Itaque vox quaedam est animi, cor- poris motus.

72. a Meministis, filii , quemdam amicum , cum sedulis se videretur commendare oflicils; hoc solo tamen in clerum a me non receptum , quod gestus ejus plurimum dedeceret : alterum quoque cnm in clero reperissem, jussisse me ne umquam præiret mihi; quia velut quodam insolentis incessus verhere oculos feriret meos. Idque dixi, cum redderetur post offensam muneri. Hoc solum excepi, nec fcfellit sententia ; uterque enim all Ecclesia recessit, ut qualis incessu prodebatur, talis perfidia animi demonstraretur. Namque aller Arianne infestationis tempore, fidem deseruit: aller pecuniæ studio , ne judicium n subiret sacerdotale, se nostrum negavit. 21 Lucebat in illorum incessu imago levitatis, species quædam scurrarum percursantium.

73. Sunt etiam qui b sensim ambulando imitantur histrionicos gestus, et quasi quaedam fercula pompa- rum, et statuarum motus nutantium, ut quotieseumque gradum transferunt, modulos quosdam servare videantur.

74 Nec cursim ambulare honestum arbitror , nisi cnm causa exigit alicujus pcriculi, c vel justa necessilas. Nam plerumque festinantes anhelos videmus torquere ora, quibus si causa desit festinationis necessariae, nævus est justæ offensionis. Sed non de his dico , quibus rara properatio ex causa nascitur : sed quibus jugis et continua in naturam vertitur. Nec iu illis ego tamquam simulacrorum efligies probo, nec in istis tamquam excussorum ruinas.

75. Est etiam gressus probabilis, in quo sit species anctoritatis, gravititisque pondus, tranquillitatis vestigium ; ita tamen si studium desit atque affectatio, sed motus sit purus ac simpli'x; nihil enim fucatum placet. Motum natura informet. Si quid sane in natura vitii est , industria emendet; ut ars desit, non desit correctio.

76. Quod si etiam ista spectantur altius, quanto nitigis cavendum est ne quid turpe ore exeat; hoc enim graviter coinquinat hominem. Nun enim cibus coinquinat, sed injusta obtrectatio, sed verborum a obscoenitas. Haec etiam vulgo Juniori sunt. In nostro vero officio nullum verbum quod inhoneste cadat, non incutiat verecundiam. Ei non solum nihil ipsi indecornm loqui, sed ne aurem quidem debemus hu- jusmodi præbere dictis : sicut Joseph ne incongrua suæ audiret verecundiæ, veste fugit relicta (Gen. xxxix, 12); quouiam quem delectat audire, alterum loqui provocat.

77. Intelligere quoque quod turpe sit, pudori maximo est. Spectare vero si quid hujusmodi fortuitu accidat, quanti horroris est! Quod ergo in aliis displicet, numquid potest in se ipso placere ? c nec ipsa natura nos docet ? quae perfecte quidem omnes partes nostri corporis explicavit; ut et necessitati consulereI, et gratiam venustaret. Sed tamen cas quæ decoræ ad aspectum forent, in quibus formæ apex quasi in arce quadam localus, et figuræ suavitas, et 22 vultus specie semineret, operandique ususesset paratior, obvias atque apertas reliquit. * as vero in quibus es- set naturalis obsequium necessitatis, ne deforme sui præberent spectaciilum , partim tamquam in ipso amandavit atque abscondit corpore, partim docuit et suasit tegendas.

78. Nonne igitur ipsa natura est magistra verecundiæ ? Cujus exemplo f modestia hommum (quam a modo scientiæ quid deieret appellatam arbitrur) ie quod in hac nostri corporis fabrica abditum reperit, operuit et texit; ut ostium illud quod ex transverso faciendum in arca illa Noe justo diclum est ( Cen. 6. 16 ); in qua vel Ecclesiæ, vel nostri figura est corpuris : per quod ostium egeruntur reliquiæ ciborum. Ergo naturæ opifex sic nostræ studuit verecundiae , sic decorum illud et honestum in nostro custodivit corpore, ut 6 ductus quosdam atque exitus cuniculorum nostrorum post tergum relegaret, atque ab aspectu nostro averteret , ne purgatio ventris visum oculorum offenderet. De quo pulchre Apostolus ait : Quæ videntur, inquit, membra corporis infirmiora, necessariora sunt : et quae putamus ignobiliora esse membra corporis, his abundantiorem honorem circumdamus : et qua; inhonesta sunt nostra, honestatem abutidantiorem habent (I Cor. XII, 23). Etenim imitatione naturæ illustria auxit gratiam. Quod alio loco etiam altius interpretati sumus (Lib, I de Noe et Arca, cap. 8), ut non solum abscondamus ab oculis, verum etiam quæ abscondenda accepimus, eorum indicia ususque membrorum suis appellationibus nuncupare indecorum putemus.

79. Denique si casu aperiantur hæ partes, confunditur verecundia : si studio, impudentia æstimatur. Unde et filius Noe Cham offensam retulit, quia nodatum videns patrem risit: qui autem operuerunt patrem, acceperunt benedictionis gratiam (Gen. ix , 22 et seq.). a Ex quo mos vetus et in urbe Roma, et in plerisque civitatibus fuit, ut lilii puberes cum parentibus, vel generi cum soceris non lavarent , ne paternæ reverentiæ auctoritas minueretur : licet plerique se et in lavacro quantum possunt legant; ne vel illic ubi nudum totum est corpus, hujusmodi intecta sit portio.

80. Sacerdotes qnoque veteri more, sicut in Exodo legimus, brachas accipiebant, sicut ad 23 Mosen di- ctum csta Domino : Et facies illi. brachas lineas, ut tegatur b lurpitudo pudoris. A lumbis usque ad femora erunt, et habebit eas Aaron et filii ejus, cum intrabunt in tabernaculum Testimonii: et com accedent sacrificare ad aram Sanctuarii, et non inducent super se peccatum , ne moriantur (Exod. XVIII, 42, 43). Quod nonnulli nostrorum servare adhuc feruntur : plerique spiritali interpretatione ad cautionem verecundiæ et custodiam castitatis, dictum arbitrantur.

CAPUT XIX. Decorum quomodo describatur ab Oratore : an et quan-

tum ad virtutem conferat formositas : postremo qua cura ne quid affectatum aut effeminatum in nobis appareat, efficiendum ?

81. Delectavit me dintius in partibus demorari verecundiae ; quia ad vos loquebar, qui aut bona ejus ex vobis rocognoscitis, aut damna ignoratis. Qux cum sit omnibus ætatibus, personis, temporibus et locis apta , tamen adolescentes , juvenilesquc annos maxime decet.

82. In omni autem servandum ætate, ut deceat quod agas et conveniat, et quadret sibi ordo vitae toæ. Unde c Tullius etiam ordinem putat in illo decore servari oportere : idque positum dicit in formositate , ordine, ornatu ad aciionem apto : quæ difficile ait loquendo explicari posse, et ideo salis esse intelligi.

83. Formositatem autem cur posuerit, non salis intelligo ; quamvis ille etiam vires corporis laudet. Nos certe in pulchritudine corporis locum virtutis non ponimus, gratiam tamen non excludimus ; quia verecundia et vultus ipsos solet pudore obfundere, gratioresque reddere. Ut enim artifex in materia commodiore melius operari solet , sic verecundia in ipso quoque corporis decore plus eminet ; ita tamen ut etiam ipse non sit affectatus decor corporis : sed naturalis , simplex, neglectus magis qnam expetitus, non pretiosis d et albentibus adjutus vestimentis sed communibus; ut honestati vel necessitati nihil desit, nihil accedat nitori.

24 84. Voxipsa non remissa, non fracta, nihil femineum sonans,qualem multi gravitatis specie simulare consuerunt, sed formam quamdam et regulam ac succum virilem reservans. Hoc est enim pulchritudinem vivendi tenere, convenientia cuique sexui et personæ reddere. Hic ordo gestorum optimus, hic ornatus ad omnem actionem accommodus. Sed ut molliculum et infractum aut vocis sonum , aut gestum corporis non probo; ita neque agrestem ac rusticum. Naturam imitemur : ejus effigies, formula disciplinae, forma honestatis est.

CAPUT XX. Ad conservandam verecundiam intemperantium homi

num consortia, convivia extraneorum , ac mulierum commercia vitanda : sed otium nostrum dumi in piis honestisque studiis insumendum.

85. Habet sane suos scopulos verecundia , non quos ipsa invehit, sed quos sæpe incurrit; si intemperantium incidamus consortia, qui sub specie jucunditatis venenum infundunt bonis. Ili si assidui sunt, et maxime in convivio, ludo ac joco, enervant gravitatem illam virilcm. Caveamus itaque ne dum relaxare animum volumus, solvamus omnem harmoniam, quasi concentum quemdam bonorum operum; usus enim cito inflectit naturam.

86. a Unde quam prudenter factis convenire ecclesiasticis , et maxime ministrorum officiis arbitror , declinare extraneorum convivia : vel ut ipsi hospita- les sitis peregrinantibus, vel ut ea cautione nullus sit opprobrio locus. Convivia quippe extraneoriun occupationes habent , lum etiam b epulandi produnt cupiditatem. Subrepunt etiam fabulae frequenter de sæculo ac voluptatibus : claudere aures non potes, prohibere , putatur superbiæ. Subrepunt etiam prætcr voluntatem pocula. Melius est tuæ domui semel excuses, quam alienae frequenter : et ut ipse sobrius surgas, tamen ex aliena insolentia condemnari non debet praesentia tua.

87. c Viduarum ac virginum domos, nisi visitandi gratia, 25 juniores adire non cst opus : et hoc cum senioribus, hoc est, vel cum episcopo, vel si gravior est causa , cum presbyteris. Quid necesse est ut demus sæcularibus obtrectandi locum? Quid opus est ut illae quoque visitationes crebrae accipiant auctoritatem ? Quid si aliqua illarum forte labatur ? cur alieni lapsus subeas invidiam ? Quam multos etiam fortes illecebra decepit ! Quanti nou dederunt errori locum, et dederunt suspicioni!

88. Cur non illa tempora, quibus ab Ecclesia vacas, lectioni impendas? Cur non Christum revisas, Christum alloquaris, Christum audias? Illum alloquimur cum oramus, illum audimus cum divina legimus oracula. Quid nobis cum alienis domibus? Una est domus, quæ omnes capit. Illi potius ad nos veniant, qui nos requirunt. Quid nobis cum fabulis? Ministerium altaribus Christi, non obseqnium hominibus deferendum recepimus.

89. Humiles nos esse decet, mites, mansuetos, graves, patientes, modum tenere in omnibus; ut nullum vitium esse in moribus vel tacitus vultus, vel sermo annuntiet.

CAPUT XXI. Iracundiam priusquam oriatur, prcecavendam ; ai oborta fuerit, reprimendam ac mitigandam : si nee id assequi valuerimus linguam saltem a conviciiscoercendam; tit sint motus nostri puerilium commotionum similes. Dictum Arcliitce memoratur, ostenditurque Davidem ipsi hac in re factis et scriptis prwivisse.

90. Caveatur d iracundia, aut si praecaveri non potest, cohibeatur; e mala enim illex peccati indignatio est: quae ita animum perturbat, ut rationi non relinquat locum. Primum est igitur, si lieri potest, ut morum tranquillitas usu quodam, r affectione, proposito, in naturam vertatur. Deinde quoniam ita plerumque motus infixus est naturae ac moribus, ut evelli g atque evitari non queat : si prævideri potuerit, ratione reprimatur. Aut si prius occupatus fuerit animus ab indignatione, quam consilio prospici ac provideri potuerit, ne occuparetur : meditare quomodo motum animi tui vincas, iracundiam temperes. Resiste iræ, si potes : cede, si non potes; quia scriptum est : Date locum iræ (Hom. XII, 19).

91. Jacob fratri indignanti pie cessil (Gen. XXVII, 42 et seq.), et Rebeccae, id est, pati. niije instructus consilio, abesse maluit et peregrinari, quam elcilare fratris indignationem; et tunc redire, cum fratrem mitigatum putaret. Et ideo tantam apud Deum invenit gratiam. Quibus deinde obsequiis, quantis muneribus fratrem ipsum reconciliavit sibi; ut ille praereptæ benedictionis non meminisset, memiuisset delatæ satisfactionis (Gen. xxxu, 3 et seq,) !

9j. Ergo si praeveuerit et praeoccupaverit mentem tuam iracundlia, et ascenderit in te,non relinquas locum tuum. Locus tuus patientia est, 26 locus tuussapientia est,locu8 tuus ralio est,locus tuus sedatio indignationis est. Aut si te contumacia respondentis moverit, et perversitas impulerit ad indignationem : si 'non potucris mitigare mentem, reprime linguam tuam. Sic enim seriptum est: Cohibe linguam tuam a mulo, et labia tua ne loquantur dolum. Deinde inquire pacem, et sequere eam (Psal. XXXIII, 14, 15). Pacem illam sancti Jacob vide, qua tu primum sedato animum : si non prævalueris, frenos linguæ impone tuae : deinde reconciliationis studium uon praetermittas. Hac oratores saeculi de nostris usurpata in suis posuere libris : sed ille sensus hujus habet gratiam, qui prior dixit.

93. Vitemus ergo, aut lemperemus iracundiam i ne sia ejus aut in laudibus exceptio, aut in vitiis exaggeratio. Non mediocre est mitigare iracundiam : non inferius quam omnino non commoveri. Hoc nostrum est, naturae illud. Denique commotiones in pueris innoxiæ sunt, quae plus habent gratiæ, quam amaritudinis. Et si cito pueri inter se moventur, facite sedantur, et majori suavitate in se recurrunt. Nesciunt se subdole artificioseque tractare. Nolite hos contemnere pueros, de quibus Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum (Matlh. XVIII, 3). Itaque et ipse Dominus, hoc est, Dei virtus, sicut puer, cum malediceretur, non remaledixit : cum percuteretur non repercussit (I Petr. II, 23). Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam noa teneas, malitiam non exerceas : omnia a te innocenter proficiscantur. Non consideres quid ab aliil b in te revertatur. Locum tuum serva, simplicitatem et puritatem tui pectoris custodi. Noli respondere irato ad iracundiam ejus, sive imprudenti ad imprudeutiam. Cito culpa culpam excutit. Si lapides teras, nonne ignis erumpit?

94. Ferant gentiles, ut in majus omnia verbis extollere solentc Architae Tarentini dictum philosophi, qnod ad villicum suum dixerit: 0 te infelicem, quon afflictarem, nisi iratus essem I Sed jam David et armatam dexteram in indignatione compresserat (I Reg. xxv, 33). Et quanto plus est non remaledicere, quam non vindicare? Et bellatores adversus Nabal ad ultionem paratos, Abigail deprecatione revocaverat. Unde advertimus tempestivis quoque intercessionibus non solum cedere nos, sed etiam delectari oportere. Eo usque autem delectatus est, ut benediceret intervenientem, quod ab studio vindictae revocatus foret.

95. Jam dixerat de inimicis suis : Quoniam ded;naverunt in me iniquitatem, et in ira molesti erant mihi (Psal. LIV, 4). Audiamus turbatus in ira quid dixerit : Quis dabit mihi pennas sicut columbæ, et volabo, et requiescam (Ibid., 7)? Illi ad iracundiam provocabant, hic tranquillitatem eligebat.

96. Jam dixerat : lrascimini, et nolite peccare (Psal. iv, 5). Moralis magister, qui naturalem affectum inflectendum magis ratione doctrinæ, quam extirpandum 27 noverat, moralia docet; hoc est, Irascimini ubi culpa est, cui irasci debeatis. d Non potest enim fieri, ut non rerum indignitate moveamur: alioquin non virtus, e sed lentitudo et remissio judicatur. Irascimini ergo ita, ut a culpa abstineatis. Vel sic : Si irascimini, nolite peccare, sed vincite ratione iracundiam. Vel certe sic : Si irascimini, vobis irascamini, quia commoti estis, et non peccabitis. Qui enim sibi irascitur, quia cito commotus est, de>init irasci alteri : qui autem vult iram suam justam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Melior est autem secundum Salomonem (Prov. xvi, 32), qui iracundiam continet. quam qui urbern capit; quia ira etiam fortes decipit.

97. Cavere igitur debemus, ne in perturbationes prius incidamus, quam animos nostros ratio componat; exanimat enim mentem plerumque aut ira, aut dolor, aut formido mortis, et improviso percellit ictu. Ideo prævenire pulchrum est cogitatione, quæ volvendo mentem exerceat; ne repentinis excitetur commotionibus, sed jugoquodam rationis et habenis astricta mitescat.

CAPUT XXII.

De cogitationibus, et appetitu : deque decoro sermonis in confabulatione, ac disceptatione servando.

98. Sunt autem gemini mutus, hoc est, f cogitationum et appetitus : alteri cogitationum, alteri appetimus : non confusi, sed discreti et dispares. Cogi- lationes verum exquirere, a et quasi emolere muneris habent: appetitus ad aliquid impellit agendum atque excitat. Itaque ipso genere naturæ suae et cogitationes tranquillitatem sedationis infundunt, et appetitus motum agendi excutit. Ita ergo informati simus, ut bonarum rerum subeat animum cogitatio : appelilus ralioni obtemperet (si vere ut illud decorum custodiamus, animum volumus intenderej ne rationem excludat rei alicujus affectus : sed ratio quid honestati conveniat, examinet.

99. b Et quoniam ad conservatiouem decori 28 spe- clare diximus, ut sciamus in faecis dictisve quis 1110- dus : prior autem ordo loquendi quam faciendi est; sermo in duo dividitur, in colloquium familiare, et in tractatum, disceptationemque fidei atque justitiæ. ] In utroque servandum, ne sit aliqua perturbatio : sed tamquam mitis et placidus, et benevolentiæ pie. nus et gratiae, sine ulla sermo ducatur contumelia. Absit pertinax in familiari sermone contentio; quæstiones enim magis excitare inancs, quam utili- talis aliquid afferre solet. Disceptatio siue ira, suavitas sine amaritudine sit, monitio sine asperitate, hortatio sine offensione. Et sicut in omni actu vitae id cavere debemus, ne rationem nimius ani. mi motus excludat, sed teneamus consilii locum : ita etiam in sermone formulam eam teneri convenit, ne aut ira excitetur, aut odium, aut cupiditatis nostrae, aut ignaviæ aliqua exprimamus indicia.

100. Sit igitur sermo hujusmodi de Scripturis maxime. Quid enim magis nos oportet loqui, quam de conversatione optima, adhortatione observationis, disciplinae custodia. Habeat c caput ejus rationem et finis modum. Sermo enim taediosus iram excitat. Quam vero indecorum, ut cum omnis confabulatio babere soleat incrementum gratiae, habeat nævum offensionis ?

101. Tractatus quoque de doctrina fidei, de magisterio continentiae, de disceptatione justitiae, ad. hortatione diligentiæ, non unus semper, sed ut se dederit lectio, nobis et arripiendus est, et prout possumus, proscquendus : neque nimium prolixus, neque cito interruptus; ne vel fastidium derelinquat, vcl desidiam prodat atque incurram. Oratio pura, simplex, dilucida, atque manifesta, plena gravitatis et ponderis : non affectata elegantia, sed non intermissa gratia.

CAPUT XXIII. Jocos etsi nonnumquam honesti sint, tamen in ecclesiasticis viris omnino proscribendos : vocem autem puram ac simplicem esse oportere.

102. d Multa præterea de ratione dicendi dant praecepta sæculares viri, quæ nohis praetereunda arbitror, e ut de jocamlidisciplina. 29Namlicet interdum - honesta joca ac suavia sint, tamen ab ecclesiastica abhorrent regula ; quoniam qu.e in Scripturis sanctis non reperimus, ea quemadmodum usurpare possumus?

103. Cavenda enim etiam in fabulis, ne inOectant gravitatem severioris propositi. Væ vobis, qui ridetis, quia flebitis (Luc. VI, 21) ! ait Dominus : et uos ridendi materiam requirimus , ut hie ridentes, illic fleamus ? Non solum profusos, sed omnes etiam jocos declinandos arbitror; nisi forte f pienum suavitatis et gratiae sermonem esse, non in- j decorum est.

104. Nam de voce quid loquar , quam simplicem et puram esse satis arbitror : ' canoram autem esse naturæ est, non industriæ. Sit sane distincta pronuntiationis modo, et plena succi virilis; ut agrestem ac subrusticum fugiat sonum , non ut rythmum affectet scenicum, sed b mysticum servet.

CAPUT XXIV. Tria in vitæ actibus obtervanda, nimirum ut rationi appetitus subjiciatur, ut in studiis justa servetur moderatio , denique ut suo quæque tempore atque ordine gerantur. Quæ omnia in sanctis veteris Testamenti viris adeo præfulserunt, ut manisfestum sil eos cardinalibus, quas vocant, virtutibus egregie

instructos fuisse.

105. De ratione dicendi satis dictum puto, nunc de actione vitæ quid congruat, consideremus. e Tria autem in hoc genere spectanda cernimus : unum, ut rationi appetitus non reluctetur; hoc enim solummodo possunt officia nostra illi decoro convenire. Si enim appetitus rationi obediat, facile id quod deceat in omnibus officiis conservari potest. Deinde ne majore studio quam res ipsa est quae suscipitur, a vel minore : aut parvam magno ambitu suscepisse, aut magnam inferiore destituisse videamur. Tertium de moderatione studiorum, operumque nostrorum : de ordine quoque rerum et de opportunitate temporum, non dissimulandum puto.

i06. Sed primum illud quasi fundamentum est I omnium, ut appetitus rationi pareat: secundum et tertium idem est, hoc est, in utroque moderatio. Vacat enim apud nos speciei liberalis, quae pulchritudo habetur, et dignitatis contemplatio. Sequitur de ordine rerum, ct de opportunitate Lemporum. Ac per hoc tria sunt, quæ videamus utrum in aliquo sanctorum consummata possimus docere.

i07. Primum ipse pater Abraham, qui ad magisterium futurae successionis informatus et instructus est, jussus, exire de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui (Gen. III, i et seq.); nonne '' multiplicatæ necessitudinis præstrictus affectu, tamen appetitum rationi obedientem præ- buit? Quem enim terrae suæ, cognationis, domus qnoque propriæ gratia non delectaret? Et hunc ergo mulcebat suorum suavitas,sed imperii coelestis 30 et remunerationis alternae consideratio movebat amplius. Nonne considerabat uxorem imbecillem ad labores, teneram ad injurias, decoram ad incentiva insolentium, sine summo non posse duci periculo? Et tamen subire omnia, quam excusare consultius dijudicavit. Deinde cum descenderet in Ægyptum, monuit ut diceret se sororem esse, non uxorem ipsius.

l08. Adverte, quanti appetitus. Timebat uxoris pudori, timebat propriæ saluti, suspectas habebat Ægyptiorum libidines; et tamen prævaluit apud eum ratio exsequendae devotionis. Consideravit enim quod Dei favore ubique tutus esse posset, offenso autem Domino , etiam domi non posset illæsus manere. Vicit igitur appetitum ratio, et obedientem sibi præstitit.

109. f Capto nepote, non perterritus neque tot regum turbatus populis, bellum repetit : victoria potitus, praedae partem cujus ipse fuit auctor, re. cusavit (Gen. xiv, 14 et seq.). Promisso quoque sibi filio, cum consideraret emortui corporis sui vires depositas, sterilitatem conjugis, et supremam senectutem, etiam contra usum naturæ Deo credidit (Gen. xv, 6).

110. Adverte convenire omnia. Appetitus non defuit, sed repressus est : animus aequalis gerendis, qui nec magna pro vilibus, nec minora pro magnis duceret, moderatio pro negotiis, ordo rerum, opportunitas temporum , mensura verborum. Fide primus, justitia praecipuus, in prælio strenuus, in victoria non avarus, domi hospitalis, uxori sedulus.

Hi. Sanctum quoque ejus nepotem Jacob detectabat domi securum degere : sed mater voluit peregrinari, ut daret fraternae iracundiæ locum (Gen. XXVII, 24 et seq.). Vicit appetitum consilii salubritas. Exsul domo, profugus a parentibus, ubique tamen convenientem mensuram negotiis tenuit, et temporibus opportunitatem reservavit. Acceptus domi parentibus, ut alter maturitate provocatus obsequii benedictionem daret, alter amore pio propenderct (Gen. xxv, 34). Fraterno quoque judicio pruelatus, cum cibum suum fratri cedendum putasset : delectabatur utique alimento secundum naturam, sed secundum pietatem cessit petito. Pastor domino gregis fidus, socero gener sedulus, impiger in labore , in convivio parcus, in satisfactione praevius, in remuneratione largus (Gen. xxxi, 6 et seq.). Denique sic fraternam mitigavit iracundiam ; ut cujus verebatur iuimicitias, adipisceretur gratiam (Gen. XXXIII, 1).

112. Quid de Joseph loquar, qui utiquc habebat cupiditatem libertatis, et suscepit servilii necessitatem ? Quam subditus in servitute , quam in virtute constans, quam benignus in carcere, sapiens in interpretatione, in potestate moderatus, in ubertate providus , in fame justus , ordinem laudis rebus adjungens , et opportunitatem temporibus , aequitatem populis officii sui moderatione dispensans (Gen. xxxix, i et seq.)?

113. Job quoque juxta secundi?, atque adversis rebus irreprehensibilis , patiens, gratus Deo atque acceptus, vexabatur doloribus, sed se consolabatur (Job. II, 3 et seq.).

31 114. David etiam fortis in bello, patiens in adversis, iti Hierusalem pacificus, in victoria mansuetus, in peccato dolens, in sencetute providus, rerum modos, vices temporum per singularum sonos servavit ætatum; ut mihi videatur non minus vivendi genere, quam canendi suavitate prædulcis a immortalem Deo sui fudisse meriti cantilenam ( I Reg. XVII).

115. Quod his viris principalium virtutum officium defuit? Quarum primo loco b constituerunt prudentiam, quæ in veri investigatione versatur, et scientiæ plenioris infundit cupiditatem : secundo justitiam, quæ suum cuique tribuit, alienum non vindicat, utilitatem propriam negligit, ut communem æquitatem custodiat : tertio fortitudinem, qnx et in rebus bellicis excelsi animi magnitudine , et domi eminet, corporisque præstat viribus : quarto lemperantiam, quæ modum , ordinemque servat omnium, quae vel agenda, vel dicenda arbitramur.

CAPUT XXV. Exposito cur ductum non fuerit a memoratis virtutibus exordium, easdem in veteribus Patribus exstilisse pressius demonstratur.

116. Hæc forsitan aliquis dicat primo loco poni oportuisse, quoniam ab his quatuor virtutibus nascuntur officiorum genera. Sed hoc artis est, c ut primo officium definiatur, postea certa in genera dividatur. Nos alieni artem fugimus, exempla ma- I jorum proponimus : quæ neque obscuritatem afferunt ad intelligendum, neque ad tractandum versutias. Sit igitur nobis vita majorum disciplinæ speculum, non calliditatis commentarium : imitandi reverentia, non disputandi astutia.

117. Fuit igitur in sancto Abraham primo loco prudentia, de quo dicit Scriptura : Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam (Gen. xv, G). Nemo enim prudens, qui Deum nescit. Denique insipiens dixit quia non est Deut (Psal. XIII, 1) ; nam sapiens non diceret. Quomodo enim sapiens qui non requirit auctorem suum, qui dicit lapidi : Pater meus es Iti (Jerem II, 27) : d qui dicit diabolo, ut Manichæus : Auctor meus es tu? Quomodo sapiens Arianus, qui mavult imperfectum auctorem habere atque degenerem, quam verum atque perfectum? e Quomodo sapiens Marcion atque Eunomius, qui malunt Deum malum quam bonum liaberc ? Quomodo sapiens, qui Deum suum non limet? Initium enim sapientiæ timor Domini (Psal. ex, 9). Et alibi habes : Sapientes non declinant de ore Domini, aed tractant 32 in confessionibus sui, (Prov. XXIV, 7), Simul quoque dicente Scriptura : Reputatum est ei ad justitiam; alterius virtutis ei gratiam detulit.

ii8. Primi igitur nostri definierunt prudentiam in veri consistere cognitione. Quis enim illorum ante Abraliam, David, Salomonem? Deinde justitiam spectare ad societatem generis humani. Dcnique David ait : Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in æternum. Justus miseretur, justus commodat (Psal. ex., 9). Sapienti et justo tolus mundus divitiarum est. Justus communia pro suis habet, sua pro communibus. Justus se ipsum, priusquam alios, accusat. Ille enim justus, qui nec sibi parcit, et occulta sua latere non patitur. Vide quam justus Abraham. In senectute susceperat filium per repromissionem (Gen. XXII, 3 et seq.), reposcenti Domino negandum ad sacrilicium , quamvis unicum , non putavit.

119. Adverte hic omnes virtutes quatuor in uno facto. Fuit sapientia;, Deo credere, nuc filii gratiam anteferre auctoris præcepto : fuit justitiæ, acceptum reddere : fuit fortitudinis, appetitum ratione cohibere, Ducebat hostiam pater, interrogabat Iilius, tentabatur affectus patrius, sed non vincebatur. Repetebat filius appellationem paternam, compungebal paterna viscera, sed non minuebat devotionem. Accedit et quarta virtus, temperantia. Tenehai, justus et pict.ltis modum, et exsecutionis ordinem. Denique dum sacrificio necessaria vehit, dum ignem adolet, dum filium ligat, dum gladium educit, boc immolandi ordine meruit, ut filium reservaret.

120. Quid sapientius sancio Jacob, qui Deum vidit facie ad faciem, et meruit benedictionem (Gen. XXXII, i et seq.)? Quid justius, qui ea qua: acquisierat, oblatis muneribus cum fratre divisit? Quid fortius, qui cum Deo luctatus est ? Quid modestius eo qui modestiam ita et locis et temporibus deferebal, ut filiæ injuriam inallet prætexere conjugio, quam vindicare; eo quod inter alienos positus amori potius consulendum, quam odia colligenda censebat?

121. Noe quam sapiens, qui tantam fabricavit arcam (Gen. VI, 14 et seq.)! Quam justus, qui ad semen omnium reservatus, solus ex omnibus et præteritæ generationis superstes est factus, et auctor futurae, mundo potius et universis magis quam sibi natus! Quam fortis, ut diluvium vinceretl Quam temperans, ut diluvium toleraret! quando introiret, qua moderatione degeret, quando corvum, quando columbam dimitteret, quando 33 reciperet revertentes, quando exeundi opportunitatem capta. ret, agnosceret ?

CAPUT XXVI.] In inquirenda veritate. contra sua præcepta peccasse philosophos: Moysen vero illis sapientiorem se præbuisse. Eo majori studio enitendum ad comparandam sapientiam, quo major est ipsius dignitas , ad

quam omnes ipsa natura impelluntur. I

122. Itaque tractant a in veri investigatione tenendumilluddecorum,utsummo studio requiramus quid verum sit, non falsa pro veris ducere, non obscuris vera involvere , non superfluis vel implexis atque ambiguis occupare animum. Quid tam indecorum , quam venerari ligna, quod ipsi faciunt? Quid tam obscurum, quam de astronomia et geometria tractare, quod probant; et profundi aeris spatia metiri, caelum quoque et marc numeris includere: relinquere causas salutis, errores quærere.

123. At non ille eruditus in omni sapientia i£gyptiorum Moyses probavit ista : sed illam sapientiam detrimantum et stultitiam judicavit, et aversus ab ea, intimo Deum quaesivit afFectu ; ideoque vidit, in- terrogavit, audivit loquentem. Quis magis sapiens quam ille quem docuit Deus, qui omnem sapientiam iÆgyptiorum, omnesque artium potentias operis sui virtute evacuavit (Exod. III, 1 ei seq.)? Non hic incognita pro cognitis habebat, hisque temere assenliebatur: quae duo in hoc maxime naturali atque honesto loco vitanda discant, qui sibi nee contra naturam eMe, nec turpe judicant saxa adorare, et a simulaciis auxilium petere, quae nihil sentiant.

124. Quanto igitur excelsior virtus est sapientia , tanto magis enitendum arbitror, ut assequi eam possimus. Itaque ne quid contra naturam , ne quid turpe atque indecorum sentiamus, duo hæc , id est, et tempus et diligentiam ad considerationem rerum examinandi gratia referre debemus. Nihil est enim quo magis homo cæteris animantibus præstet, quam quod rationis est particeps , causas rerum requirit, generis sui auctorem investigandum putat, in cujus potestate vitae necisque nostrae potestas sit, qui mundum hunc suo nutu regat, cui sciamus rationem esse reddendam nostrorum actuum. Nibil est enim qnod magis proficiat ad vitam honestam, quam ut cre- damus eum judicem futurum, quem et occulia non fallant, et indecora offendant, et honesta delectent.

125. Omnibus igitur hominibus inest secundum naturam humanam verum investigare, quae 34 nos ad studium cognitionis et scientiae trahit, et inquirendi infundit cupiditatem. In quo excellere universis pulchrum videtur, sed paucorum est assequi: qui volvendo cogitationes, consilia examinando, non mediocrem impendunt laborem; ut ad illud beate honesteque vivendum pervenire possint, atque operibus appropinquare. Nou enim qui dixerit, inquit, mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum , sed qui fecerit ea quas dico (Matth, VII, 21). Nam studia scientiae sine factis, haud scio an etiam involvant magis.

CAPUT XXVII, Primum officii fontem tue prudentiam, ex qua derivatæ tres aliæ virtules, ita cum ea atque inter se con nexce sunt, ut ab invicem divelli ac separari nequeant. 126. Primus igitur Officii fons b prudentia est.

Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium aiqne reverentiam?Qui tamen fous et in virtutes derivatur cæteras ; neque enim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum , quidve injustum sit, non mediocris prudentiae sit; summus in utroque error. Qui enim justum judicat injustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid abundant c justitiæ imprudenti? Salomon ait (Prov. XVII ,15, 16), Neque iterum prudentia sine justitia cst; pietas enim in Deum initium intelle- ctus. Quo advertimus illud ab hujus saeculi translatum magis qnam inventum sapientibus ; quia pietas fundamentum est omnium virtutum.

127. Justitiae d autem pietas est prima in Deum , secunda in patriam, tertia in parentes, Item in onines: quacet ipsa secundum naturae est magisieriutn. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, pa- Iriam, parentesque diligimus deinde aequales quibus sociari cupimus. Hinc char itas uasciiur, quiB alios sibi præfert, non quaerens quæ sua sunt, in quibus est principatus juslitiie.

128. Omnibus quoque animantibus innascitur , a primum salutem tueri, cavere quae noceant, expetere quæ prosint, ut pastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus , sole defendant, quod est prudentie. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint: primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam cateris; ut videmus boves armentis, b equos gregibus, et maxime pares paribus delectari: cervos quoque cervis, et plerumque 35 hominibus adjungi. Jam de procreandi stu- dio et sobole, vel etiam geuerantium amore , quid loquar, in quo est forma justitiæ praecipua ?

129. Liquet igitur et has, et reliquas cognatas sibi esse virlutes. Siquidem et fortitudo (23, quæst. 3, e. Fortitudo) quae vel ill bello tuetur a barbaris patriam , vel domi defendit infirmos , vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque adjuvet, captare etiam temporum et locorum opportunitates, prudentiæ ac modestiæ sit : et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non possit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitix: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quxdam fortitudo • mentis, plerumque ct corporis; ut quis quod velit, possit implere.

CAPUT XXVIII. Societatem constare justitia et beneficentia: illius partes duas ultionem et privatam possessionem a Christianis non agnosci: quod vero de rerum communitate ac mutuo auxilio tradunt Stoici, hoc eoa e Scripluris sacris mutuatos esse. Quantus justitiæ splendor, et quinam scopuli accessum ad illam præpediant.

i30. Justitia c igitur ad societatem generis humani, et ad communitatem refertur. Societatis enim ratio dividitur in duas partes, justitiam et bencficentiam, quam eamdem liberalitatem et benignitatem vocant: justitia mihi excelsior videtur , liberalitas gratior: illa censuram tenet, ista bonitatem.

131. Sed d primum ipsum quod putant philosophi justitiae munus, apud nos excluditur. Dicunt enim illi eam primam esse justitiae formam , ut nemini quis nocent, nisi lacessitus injuria : quod Evangelii auctoritate vacuatur (Luc. IX, 50); vult enim Scriptura, ut sit in nobis spiritus Filii hominis, qui venit conferre gratian, non inferre injuriam.

132. Deinde formam justitia' putaverunt, ut quis e communia, id est, publica pro publicis habeat, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum naturam , natura enim omnia omnibus in commune profudit. Sic enim Deus generari jussit omnia f ut pastus omnibus communis esset, et terra foret omnium quaedam communis possessio. Natura igitur jus commune generavit, usurpatio jus fecit privatum. Quo in loco aiunt g placuisse Stoicis, quæ in terris gignantur, omnia ad usus hominum creari: homines amem hominum causa esse generatos, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possint.

i33. Unde hoc, nisi de nostris Scripturis dicendum assumpserunt ? Moyses enim scripsit , quia dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostrum et secundum similitudinem, et habeat potestatem piscium maris , et volatilium cæli, et pecorum, 36 et omnium repentium super terram (Gen. I, 2G).Et David ait: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, ores et boves universas, insuper et pecora campi: volucres eæ:;. et pisces maria (Psal. VIII, 8, 9). Ergo omnia suhjecla esse homini de nostris didicerunt, ct ideo censent propter hominem esse generata.

134. Hominem quoque hominis causa generatum esse in tibris Moysi reperimus, dicente Domino: Non est bonum esse hominemsolum, faciamus ei adjutorium simile sibi (Gen II, 18). Ad adjumentum ergo mulier data est viro, quæ generaret; ut homo homini adjumento foret. Denique amequam mulier formaretnr, dictum cst de Adam : Non est intentus adjutor similis illi (Ibid., 20); adjumentum enim homo nisi dc homine habcre non poteral. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile , et ut absolute dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: mulicbris igitur sexus adjutor exspectabatur.

i35. h Ergo secundum Dei voluntatem, vel naturæ copulam, invicem nobis esse auxilio debemus , certare officiis, velut in medio omnes utilitatesponere, et ut verbo Scripturae utar, adjumentum ferre alter alteri, sel studio, vel officio, vel pecunia, vel operibus, vel quolibet modo; ut inter nos societatis augealur gratia. Nec quisquam ab officio vel a periculi terrore revocetur: sed omnia sua ducat, vel adversa vel prospera. Denique sanctus Moyses pro populo patriae bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, nec barbaricae immanitatis expavit ferociam : sed abjecit salutem suam, ut plebi redderet libertatem.

136. b Magnus itaque justitiæ splendor, quae aliis potius nata quam sibi, communitatem et societatem nostram adjuvat: c excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam couferat,officia non abnuat, pericula suscipiat aliena.

iST. Quis non cuperet hanc virtutis arcem tenere, a nisi prima avaritia infirmaret atque inflecteret tantæ virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecunias , occupare terras possessionibus cupimus, præstare divitiis ; justitiæ formam exuimus, beneficentiam communem amisimus. Quomodo enim potest justus esse, qui studet eripere alteri , qnod sibi quaerat ?

l38. Potentiæ e quoque cupiditas, formam justitiæ virilem effeminat ? Quomodo euim potest pro aliis intervenire , qui alios sibi subjicere conatur: et infirmo adversus potentes opem ferre, qni ipse gravon libertati affectat polentiam ?

37 CAPUT XXIX. Justitiam in bello eliam atque ipsis hostibus servari oportere Moysis ac Eliscei exemplis ostenditur : ab Hebræis mutuo veteres accepisse, ut hostes appellarent nomine molliori : denique justitice fundamentum in fide esse, ac formam in Ecclesia.

159. Quanta autem justitia sit ex hoc intelligi potest, quod nec locis, nec personis, nec temporibus excipitur, quae etiam f hostibus reservatur; ut si constitutus sit cum hoste aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut loco praevenire, aut tempore. Interest cniin utrum aliquis pugna aliqua et conflictu gravi capiatur, a an superiore gratia, vel aliquo eventu. Siquidem vehementioribus hostibus et infidis, et his qui amplius læserint, vehementior refertur ultio; ut de Madianitis qui per mulieres suas plerosque peccare fecerant ex plebe Judaeorum, unde et Dei in populum purum iracundia efFusa est. Ei idco factum cst ut nullum Moyses victor super- esse pateretur (Num. xxxi, 5 et teq.) : Gabaonitas autem qui fraude magis quam bello tentaverant pie. bem patrum, non expugnaret Jesus ; sed conditionis impositae afficeret injuria (Josue IX, 20 et seq.). Syros vero Elisæus, quos obsidentes in civitatem induxerat, momentanea cæcitatc percussos, ut quo ingrederentur videre non possent, volcnii regi Israel percutere non acquiesceret dicens : Non percuties quoa non captivasti in lancea et in gladio tuo : pone eis panem et aguam, ut manducent et bibant, et remittantur et eant ad dominum suum (IV Reg. VI, 14 et seq.); ut humanitate provocati gratiam repraesentarent. Denique postea in terram Israel venire piratæ Syriæ destitcrunt.

140. Si ergo etiam in bello justitia valet, quanto magis in pace servanda est? Et hanc gratiam propheta his detulit, qui ad eum corripiendum venerant. Sic enim legimus, quod in obsidionem ejus miserat rex Syriæ cxercitum suum , cognito quod Elisæus esset, qui consiliis et h argumentationibus ejus obviaret omnibus. Quem videns exercitum Giezi servus prophetæ, de salutis periculo trepidare coepit. Cui dixit propheta : Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis. Et rogante propheta ut aperi- rentur oculi servo suo , aperti sunt. Et vidit itaque Giezi totum montem equis repletum et curribus in circuitu Elisxi. Quibus descendentibus ait propheta : Percute, Deus, cæcitate exercitum Syriæ. Quo impetrato, dixit ad Syros : Venite post me, et ducam vos ad hominem quem quæritis, Et viderunt Elisxum, quem corripere gesticbant: et videntes, tenere non poteraut. Liquet 38 igitur etiam in bello fidem et justitiam servari oportere , nec illud decorum esse posse, si violetur fides.

HI. Denique etiam i adversarios molli veteres appellatione nominabant, ut peregrinos vocarent; hostes enim antiquo ritu peregrini dicebantur. Quod æque etiam ipsum de nostris assumptum dicere possumus; adversarios enim suosHebrxi Allophylos, hoc est, alienigenas Latino appellabant vocabulo. Denique in libro Regnorum primo sic legimus : Et factum est in diebus illis, convenerunt alienigenæ in pugnam ad Israel (I Reg. IV, 1).

142. i Fundamentum ergo est justitiæ fides ; justorum enim corda meditantur fidem : et qui se justus accusat, justitiam supra fidem collocal; nam tunc justitia ejus apparet, si vera fateatur. Denique et Dominus per Esaiam : Ecce, inquit, mitto lapidem in fundamentum Sion ( Esai. XXVIII, 18), id est, Cbristum in fundamenta Ecclesiæ, Fides enim omnium, Christus : Ecclesia autem quædam forma justitiæ esi. Commune jus omnium : a in commune orat, in commune operatur, in commune tentatur. Denique qui se ipsum sibi abnegat; ipse justus, ipse dignus Christo est. Ideo et Paulus fundamentum posuit Christum (1 Cor. III, 11), ut supra eum opera justitiae locaremus; quia fides fundamentum est: in operibus autem aut malis iniquitas, aut bonis justitia est.

CAPUT XXX. De beneficentia et ejus pal'libus benevolentia et liberalitate : quomodo illæ simul jungendæ sint; quænamve adjuncta, ut liberalitatem cum laude ac merito quis exerceat, requirantur ?

143. Sed jam de beneficentia loquamur, quæ dividitur etiam ipsa in benevolentiam et liberalitatem. Ex his igitur duobus constat beneficentia, ut sit perfecta. Non enim satis est bcne velle (Dist. 86, c. Non satis), sed etiam bene facere : nec satis est iterum bene facere , nisi id ex bono fonte , hoc est, bona voluntate proficiscatur : Hilarem enim datorem diligit Dens (II Cor. IX, 7). Nam si invitus facias, quac tibi merces est? Unde Apostolus generaliter : Si volens hoc ago, mercedem habeo : si invitus, dispensatio mihi credita est (I Cor. IX, i7). In Evangelio quoque multas disciplinas accepimus justæ liberalitatis.

144. Pulchrum est igitur bene velle, et eo largiri consilio, b ut prosis, non ut noccas. Nam si luxurioso ad luxuriæ effusionem, adultero ad mercedem adulterii largiendum putes ; non est bcneficentia ista, ubi nulla est benevolentia. Officere enim isiud est, non prodesse alteri, si 39 largiaris ei qui conspiret adversus patriam , qui congregare cupiat tuo sumptu perditos, qui impugnent Ecclesiam. Non est hæc probabilis liberalitas, si adjuves eum qui adversus viduam et pupillos gravi decernit jurgio, aut vi aliqua possessiones eorum eripere conatur.

145. Non probatur largitas, c si quod alteri brgitur, alteri quis extorqueat : si injuste quaerat, et juste dispensandum putet ; nisi forte ut ille Zacchæus (Luc. xix, 8), reddas prius quadruplum ei quem fraudaveris : et gentilitatis vitia fidei studio et credentis operatione compenses. Fundamentum igitur babeat liberalitas tua.

146. Hoc primum quæritur, ut cum fide conferas, fraudem non facias oblatis; ne dicas te plus conferre, et minus conferas. Quid enim opus est dicere ? Fraus promissi est : in tua potestate cst largiri quod velis. Fraus fundamentum solvit, et opus corruit. Numquid Petrus iia indignatione efferbuit, ut Ananiam exstingui vellet, vel uxorem ejus (Act. v, 3 et seq.) ? Sed exemplo eorum noluit perire caeteros.

147. Nec illa perfecta est liberalitas, d si jactantiæ causa magis quam misericordiæ largiaris. Affectus tuus nomen imponit operi tuo : quomodo a te proficiscitur, sic sestimatur. Vides quam moralem judicem habeas. Te consulit, quomodo opus tuum suscipiat, mentem tuam prius interrogat. Nesciat, inquit, sinistra tua, quid faciat dextera tua (Matth. VI, 3). Non de corpore loquitur, sed etiam unanimus luus, frater tuus quod facis nesciat; ne dum hic mercedem quæ- ris jactantiæ, illic remunerationis fructum amittas. Perfecta autem est liberalitas, ubi silentio quis tegit opus suum, et necessitatibus singulorum occulte subvenit: quem laudat os pauperis, et non labia sua.

148. Deinde 0 perfecta liberalitas (Dist. 86, c. Non satis, § Perfecta liberalitas) fide , causa , loco, tcmpore commendatur; ut primum opereris circa domesticos fidei. Grandis culpa si, sciente te, fidelis egeat : si scias cum sine sumptu esse, f famem toterare, aerumnam perpeti, qui præsertim egere erubescat : si in causam ceciderit aut captivitatis suo. rum, aut calumniæ, et non adjuves : si sit in carcere, et poenis, et suppliciis propter debitum aliquod justus excrucietur (nam etsi omnibus debetur misericordia, tamen justo amplius) si tempore afflictionis suæ nihil a te impetret : si tempore periculi quo rapitur ad mortem, plus apud te pecunia tua valeat, quam vita morituri. De quo pulchre Job dixit : Benedictio perituri in me veniat (Job. xxix, 15).

149. Personarum quidem Deus acceptor non est, quia novit omnia. Nos autem omnibus quidem debemus misericordiam : sed quia plerique fraude eam quaerunt, et affingunt aerumnam; 40 ideo ubi causa manifestatur, persona cognoscitur , tempus urget, largius se debet profundere misericordia. Non enim avarus Dominus est, ut plurimum quaerat. Beatus quidem qui dimittit omnia , et sequitur eum : sed et ille beatus est, B qui quod habet, ex affectu facit. Denique duo æra viduæ illius divitum muneribus prætulit (Luc. xxi, 3); quia totum illa quod habuit, contulit : illi autem ex abundantia partem exiguam contulerunt. Affectus igitnr divitem collationem tut pauperem facit, et pretium rebus imponit. Cæterum Dominus non vult simul 'effundi opes, sed dispensari (Dist. 86, c. Dominus non vult) : nisi forte ut Elisæus boves suos occidit, et pavit pauperes ex eo quod habuil (III Reg. xix , 21); ut nulla cura teneretur domeslica, sed relictis omnibus, in disciplinam se propheticam daret.

iSO. Est etiam iila probanda liberalitas (Dist. 86, c. Eat probanda), b ut proximos seminis tui non despicias, si egere cognoscas. Melius est enim ut ipse subvenias tuis, quibus pudor est ab aliis sumptum deposcere, nul alicui postulare subsidium necessitati : non tamen ut illi ditiores eo fleri velint, quod tu potes conferre inopibus ; causa enim præstat, non gratia. Neque enim propterea te Domino dicasti, ut tuus divites facias : sed ut vitam tibi perpetuam fructu boni operis acquiras, et pretio miserationis peccata redimas tua. Putant se parum poscere? Pretium tuum quærunt, vitae tuæ fructum adimere contendunt, e et se juste facere putant. Et accusat quod eum divitem non feceris, cum te ille velit aeternae vitæ fraudare mercede.

151 . Consilium prompsimus, auctoritatem petamus. Primum neminem debet pudere, si ex divite pauper fiat, dum largitur pauperi; quia Christus pauper factus est, cum dives essei, ut omnes sua inopia ditaret. Dedit regulam quam sequamur, ut bona ratio sit exinaniti patrimonii; si quis paupennn famem repulit, inopiam sublevavit. Unde et consilium in hoc do, Apostolus dicit: Hoc enim vobis utile est, ut Christum imitemini (II Cor. VIII, 10). Consilium bonis datur , correptio errantes coercet. Denique quasi bonis dicit: Qnia non tantum facere, aed et velle cœpistis ab anno præterito (Ibid.). Perfectorum utrumque est, non pars. Itaque docet et liberalitatem sine benevolentia , et benevolentiam sine liberalitate non esse perfectam. Unde ad perfectum hortatur, dicens : Nunc ergo et facere consummate, ut quemadmodum prompta eat in vobit voluntas faciendi, ita ait et perficiendi ex eo quod habetis. Si enim voluntas prompta est, tecundum id quod habet, acceptum est, non tecundum quod non habet, Non enim ut aliis refectio sit, vobis autem angustia : aed ex æqualitate in hoc tempore, vestra abundantia ad illorum inopiam, ut illorum abundantia ait ad 41 vestram inopium ; ut fiat æqualitas, sicut scriptum eat : Qui multum, non abundavit: et qui modicum, non minoravit (Ibid., ii et seq.).

152. Advertimus quemadmodum et heneyolentiam, et liberalitatem, et modum comprehendit, et fructum, atque personas. Ideo modum quia iniperfectis dabat consilium, non enim patiuntur angustias, nisi imperfecti. d Sed et siquis Ecclesiam nolens gravarc in sacerdotio aliquo constitutus aut ministerio, non totum quod habet, conferat; sed operelur cum honestate quantum officio sat est, non mibi imperfectus videtur. Et puto quod hic augustiam noe animi, sed rei familiaris dixerit.

l53. De personis autem puto dictum : V, vestra abundantia sit ad illorum inopiam, et illorum abundantia ad vestram inopiam; id est, ut populi abundantia sit bonae operationis ad illorum sublevandam alendi inopiam : et illorum abundantia spiritalis adjuvet in plebe inopiam meriti spiritalis, et conferat ei gratiam.

154. Unde exemptum optimum posuit: Qui multum, non abundavit: et qui modicum, non minuit. bene hortatur ad officium misericordiae omnes homines istud exemplum; quoniam et qui plurimum auri possidet, uon abundat ; quia nihil est quidquid in hoc saeculo est: et qui exiguum habet, non minuit; quia nibil est, quod amittit. Res sine dispendio est, quae tota dispendium est.

155. Est etiam sic intellectus bonus: Qui plurimum habet, ei si nou donat, non abundat; quia quantumvis acquirat, eget semper, qui plus concupiscit : et qui exiguum habet, non minuit; quia non multum est quod pauperem pascit. Similiter ergo et ille pauper qui confert spiritalia pro pecuniariis, et si plurimum habeat gratiæ, non abundat; non enim onerat gratia, sed allevat mentem.

156. Sed etiam sic potest intelligi : Non abundas, o homo. Quantum est enim quod accepisti, etsi tibi multum est? Joannes quo nemo major est inter natos mulierum, inferior tamen erat eo, qui minor est in regno coelorum.

157. Potest et sic : Non abundat Dei gratia corporaliter, quia spiriialis est. Quis potest ejus ant magnitudinem aut latitudinem comprehendere, quam non videt? Fides si fuerit sicut granum sinapis, montes transferre potest, et non tibi datur ultra granum sinapis. Si abundet in te gratia R, non est verendum ne mens tua tanto monere incipiat extolli; quia multi sunt qui ab altitudine cordis sui gravius corruerunt, quam si nullam habuissent Domini gratiam? Et qui parum habet, non minuit; quia nou est corporeum ut dividatur: et quod pariun videtur habenti, plurimum est cui nihil deest.

42 158. Consideranda b etiam in largiendo (Dist. 86, c. Consideranda) ætas atque debilitas, nonnumquam etiam verecundia, quæ ingenuos prodit natales; ut senibus plus largiaris, qui sibilabore jam non queunt victum quærere. Similiter et debilitas corporis, et hæc juvanda promptius. Tum si quis ex divitiis cecidit in egestatem : et maxime si non vitio sun, sed aut latrociniis, aut proscriptione, aut calumniis, qua; habebat, amisit.

f59. Sed forte dicat aliquis : Cæcus uno loco sedet et praeteritur, et juvenis validus frequenter accipit. Et verum est, quia obrepit per importunitatem. Non est illud judicii, sed tædii. Nam et Dominus ait in Evangelio (Luc, XI, 8) de eo qui jam clauserat ostium suum, si quis ostium ejus procacius pulset, quia surgit et dat illi propter imporlunitatem.

CAPUT XXXI. Acceptum beneficium largiori manu remetiendum terræ præcipitur exemplo : nec non adductus ad eamdem rem Salomonis de convivio locus, postea spiritali sensu exponitur.

160. Pulchrum quoque est propensiorem ejus haberi rationem. qui libi aut c beneficium aliquod, aut munus contulit, si ipse in necessitatem incidit. Quid enim tam contra officium, quam non reddere quod acceperis ? Nec mensura pari, sed uberiore reddendum arbitror, et d usum pensare beneficii ; lit et tusubvenias, quantum ejus aerumnam repellas. Etenim superiorem non esse in referendo e quam in conferendo beneficio, hoc est minorem esse, quoniam qui prior contulii, tempore superior est, humanitate ' prior.

iCi. Unde imitanda nobis est in hoc quoque natura terrarum, quae susceptum semen multiplicatiori solet numero reddere quam acceperit. Ideo tibi scriptum est: Sicut agricultura est homo insipiens, et tamquam vinea homo egens sensu. Si reliqueris eum, desolabitur Prov. XXIV, l0, 51). Sicut agricultura ergo etiam sapiens, ut tamquam fenerata sibi majore mensura semina suscepta restituat. Terra ergo aut spontaneos fructus germinat, aut creditos uberiore cumulo refundit ac reddit. Utrumque debes quodam hæreditario usu parentis, lie relinquaris sicut infœcundus ager. Esto tamen ut aliquis excusare possit f quod non dederit, quomodo excusare potest quod non reddiderit ? s Nun dare cuiquam Vix licet, non reddere vero non licet.

162. Ideo pulchre Salomon ait: Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellige ea quæ apponuntur tibi : et mitte manum tuam sciens quod oportet te talia præparare. Si autem insatiabilis es, 43 noli concupiscere escas ejus; hcec enim obtinent h vitam fallacem (Prov. XXIII, i et seq.). Quas nos imitari cupientes sententias, scripsimus. Conferre gratiam bonum est : at qui referre nescit, durissimus. Humanitatis exemplum ipsa terra suggerit. Spontaneos fructus ministrat quos non severis, multiplicatum quoque reddit quod acceperit. Negare tibi pecuniam numeratam non licet, quomodo licet acceptam non referre gratiam? i In proverbiis quoque habes, qnod ila plurimum redhibitio ista gratiæ apud Deum consuevit valere, ut etiam in die ruinæ inveniat gratiam quando possunt præponderare peccata. Et quid aliis utar exemplis, cum Dominus ipse remunerationem uberiorem sanctorum meritis in Evangelio polliceatur, atque exhortetur ut operemur bonum opus, dicens : Dimittite et dimittetur vobis; date et dabitur vobis; J mensuram bonam, commotam, supereffluentem dabunt in sinum vestrum ( Luc. VI, 37, 38)?

1G3. Itaque et illud convivium Salomonis non de cihis, sed de operibus est bonis. Quo eNim melius epulantur animi, quam bonis factis ? Aut quid aliud tam facile potest justorum explere mentes, quam boni operis conscientia ? Qui autem jucundior cibus, quam facere voluntatem Dei ? Quem cibum sibi solum Dominusabundare memoravit, sicu. lum est in Evangelio : Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei qui est in coelo (Joan. IV. 34).

164. lloc cibo delectemur, de quo ait Propheta ,: Delectare in Domino (Psal. XXXVI, 4 ). Hoc cibo delectantur ; qui superiores delectationes mirabili ingenio comprehenderunt, qui possunt scire qualis sit illa munda et intelligibilis renis delectatio. Edamus ergo panes sapicntix; et saturemur in verbo Dei; quia non in solo pane, sed in omni verbo Dei vita est hominis facti ad imaginem Dei. De poculo vero salis expresse dicit sanctus Job : Sicut terra exspectans pluviam, sic et isti sermones meos ( Jub. xxix, 25).

CAPUT XXXII. Præmisso quid gratiæ ob memorati convivii fel'cula ait referendum, fana! reddendi beneficii rationes recensetur; ubi et de benevolentiae laude, effectis atque ordine disseritur.

l65. Pulchrum est ergo ut divinarum Scriptura- ] rum humescamus alloquio, et quasi ros sic in nos Dei verba descendant. Cum igitur sederis ad illam mensam potentis, intellige quis sit iste potens: et in paradiso delectationis positus , atque in convivio sapientiæ locatus, considera quæ apponuntur tibi. Scripura divina convivium sapientiae est : singuli libri singula sunt fercula. 44 Intellige prius dux habeant ferculorum dapes, et tuuc mitte manum; ut. ea quae legis vel quæ accipis a Domino Deo tuo, operibus exsequaris, et collatam in te gratiam officiis repræsentes: ut Petrus et Paulus, qui evangelizando vicem quamdam largitori muneris reddiderunt, ut possent singuli dicere:Gratia autem Dei sum quod sum, et gratia ejus egena in me non fuit: sed abundantius illis omnibus laboravi (I Cor. xv, 10).

466. Alius ergo fructum accepti beneficii, ut aurum auro,argentum argenlo rependit: alius laborem, alius, haud scio an etiam locupletius, a solum restituit affectum. Quid euim si reddendi nulla facultas suppetit? In beneficio referendo plus animus quam census operatur : magisque præponderat benevolentia, quam possibilitas referendi muneris. Gratia enim in eo ipso quod habetur, refertur. Magna igitur benevolentia , quae etiam si nihil conferat, plus exhibet : et cum in patrimonio nihil babeat, largitur pluribus; idque facit sine ullo sui dispendio, et lucro omnium. Et ideo præstat benevolentia supra ipsam liberalitatem. Dilior hæc moribus,'quam illa niuneribus; plures enim suntqui indigent beneficio, quam qui abundant. l67. Est autem benevolentia etiam conjuncta liberalilati, a qua ipsa liberalitas proficiscitur, cum largitatis affectum sequitur largiendi usus: et separata atque discreta. Ubi enim deest liberalitas, benevolentia manet, communis quaedam parens omnium , quæ amicitiam connectit ct copulat: b in consiliis fidelis, in prosperis lxta, in tristibus moesta; ut unusquisque benevolentis se magis quam sapientis credat consilio: ut David cum esset prudentior, Jonathae tamen junioris consiliis acquiescebat. c Tolle ex usu hominum benevolentiam, tamquam solem c mundo tuleris, ita erit; quia sine ea usus hominum esse non potest d ut peregrinanti monstrare viam , revocare crrantem, c deferre hospitium, (non igitur mediocris virtus, de qua sibi plaudebat Job diceus (Job. xxxi, 52): Foris autem non habitabat hospes, janua mea omni venienti patebat) aquam de aqua profluenti dare, lumen de lumine accendere. Benevolentia itaque in his est omnibus, tamquam fons aquæ reficiens sitient em, et tamquam lumen quod etiam in aliis luceat, nee illis desit, qui de suo lumine aliis lumen accenderint.

168. Est etiam illa benevolentiae liberalitas, ut si quod habes debitoris chirographum, scindens restituas , nihil a debitore consecutus debiti. Quod exemplo sui facere nos debere Job sanctus admonet (lbid., 35 et seq.). Nam qui habel, non mutuatur: qui non habet, non liberat syngrapham. Quid igilur etiam si ipse non exigas, avaris haeredibus reservas, quam potes cum benevolentiæ laude sine damno pecuniae repraesentare?

45 169. Atque ut plenius discutiamus; f benevolentia a domesticis primum profecta personis, id est, a filiis, parentibus, fratribus, per conjunctionum gradus in civitatum pervenit ambiium, et de paradiso egressa mundum replevit. Denique cum in viro et fomina benevolentem Deus posuisset affectum, dixit: Erunt ambo in una carne (Gen. n, 24), et in uno spiritu. Unde se Eva serpenti credidit; quoniam quæ benevolenliam acceperat, esse malevolentiam non opinabatur.

CAPUT XXXIII. Benevolentiam in Ecclesia maxime, et earumdem aut affinium virtutum hominibus perseverare. i70. Augetur benevolentia coetu g Ecclesirc, fidei

consortio, initiandi societate, percipiendae gratiæ necessitudine, mysteriorum communione. Haec enim etiam appellationes necessitudinum , reverentiam filiorum, auctoritatem et pietatem patrum, germanitatem fratrum sibi vindicant. Multum igitur ad cumulandam spectat benevolentiam necessitudo gratiae.

171. Adjuvant etiam parium " studia virtutum. Siquidem benevolentia etiam morum facil similitudinem. Denique Jonathas filius regis imitabatur sancti David manuetudinem, propter quod diligebat cum (I. Reg. xix, 2 et seq.). Unde et illud : Cum sancto sanctus eris (Psal. XVII, 20), non solum ad conversationem, sed etiam ad benevolentiam derivandum videtur. Nam utique et filii Noe simul habitabant, et non erat in his morum concordia (Gen. ix, 22 et seq.). Habitabant etiam in domo patria Esau et Jacob, sed discrepabant (Gen. xxv, 27). Non enim erat benevo- JenUa inter cos, qux sibi præferret alterum: sed magis contentio, quae præriperet benedictionem (Gen. XXVII, 14 et seq.). Nam cum alter prædurus, aller mansuetus esset, inter dispares mores, et studia compugnantia, benevolentia esse non poterat. Adde quia sanctus Jacob paternx degenerem domos virtuti præferre non poterat.

172. Nihil autem tam b eonsociabile, quam cum aequitate justitia : quæ velut compar et socia 46 benevolentix, facit ut eos quos pares nobis credimus, diligamus. Habet autem in se benevolentia , eliam fortitudinem; nam cum amicitia ex benevolentia; fonte procedat, non dubitat pro amico gravia vitæ sustinere pericula : Et si mala mihi, inquit, evenerint per illum, sustineo (Eccli, XXII, 3i).

CAPUT XXXIV. Alia nonnulla benevolentia: commoda memorantur.

173. Benevolentia etiam gladium iracundiæ extorquere consuevit. Benevolentia facit ut amici vulnera utilia quam voluntaria inimici oscula sint (Prou. XXVII, 6). c Benevolentia facit, ut unus fiat ex pluribus; quoniam si plures amici sint, unus fiunt, in quibus unus spiritus et una sententia est. Simul advertimus etiam a correptiones in amicitia gratas esse, quae aculeos habent, dolorem non habent. Compungimur enim censoriis sermonibus, sed benevolentiae delectamur sedulitate.

174. Ad summam, non e omnibus eadem semper officia debentur, nec personarum semper, sed plerumque causarum et temporum praelationes sunt, ut vicinum quis interdum magis quam fratrem adjuverit. Quoniam et Salomon dicit : Melior vicinus in proximo, quam frater longe habitans (Ibid., i0). Et ideo plerumque amici se benevolentiæ quisque committit, quam fratris necessitudini. Tantum valet benevolentia, ut plerumque pignora vincat naturae.

CAPUT XXXV. De fortitudine quæ dividitur in bellicam atque domesticam: primam sine justitia et prudentia virtutem non esse : alteram maxime in tolerantia esse positam.

i75. Satis copiose jusiitiæ loco honesti naturam et vim tractavimus. Nunc de f fortitudine tractemus, quoe velut excelsior cæteris, dividitur in res bellicas et domesticas. Sed bellicarum rerum studium a nosiro officio jam alienum 47videtur, quia animi ma- gis quam corporis officio intendimus : nec ad arma jam spectat usus noster, sed ad pacis negotia. Majores autem nostri, ut Jesus Nave. Hierobaal, Samson, David summam rebus quoque bellicis retulere gloriam.

176. Est itaque fortitudo vein! excelsior cæteris, sed numQuam jncomilata virtus ; non enim seipsam committit sibi: alioquin " fortitudo sine justitia iniquitatis materia est. Quo enim Validior est, eo promptior ut inferiorem opprimat; cum in ipsis rebus bellicis justa bella an injusta sint, spectandum putetur.

177. Numquam Dqvid nisi lacessitqs bellum intulit. Itaque prudentiam fortitudinis comilem habuit in prælio, Nam et adversi Goliam immani mole corporis virum singulari certamine dimicaturus, arma quibus oneraretur, respuit (1 Reg. xvu, 40); Virtus enim suis lacertis magi; qgam alienis iptegu. mentis nititur. Deinde eminus, quo gravius feriret, ieru lapidis hostem interemit. Postea numquam nisi consulto Domino (II Reg. y, 19 et seq.), bellum adorsus. Ideo in omnibus victor præliis, usque ad summam senectutem manu promptus, bello adversum Titanas suscepto, ferocibus bellator miscebatur agminibus (II Reg. xxi, 15 et seq.) gloriæ cupidus, incuriosus salutis.

178. Sed non hæc sola praeclara fortitudo est; sed etiam illorum gloriosam fortitudinem accipimus, qui per fidem magnitudine animi obstruxerunt leonum ora, exstinxerunt virtutem igni; b, effugerunt acjem gladii, convaluerunt de infirmitate fortes, (Hebr. XI, 33, 34): qui non comitatu et legionibus succincti communem cum multis victoriam, sed nuda virtute anniti singularem de perfidis retulerunt triumphum. Quam insuperabilis Daniel, qui c circa latera sua rugientes non expavit leones! Fremebant bestiae, et ille epulabatur (Dan. xiv, 38).

CAPUT XXXVI. Fortitudinis officium aliud esse, ut injuriam a debiliori depellamus: aliud ut nAn rectos animi mo/us coerceamus: aliud demum tum ut aspernemur humili(I, tum ut honesta infracto animo prosequamur. Quæ ab universis quidem Christianis, sed potissimum ak Ecclesiasticis virit præstandu demonstrantur.

178. Npn igitur in d viribus corporis et lacertis tantummodo fortitudinis gloria est, sed magis ill virtute animi : ? neque in inferenda (i5, q, i, c. Non in inferenda), sed in depellenda injuria lex vir- tutis est. Qui enim non repellit ą socio injuriam, a, potest, tam est iij vitio, quam illo qui facit. Unde (Exod. II, 11 et seq.) sanctus Moyses hinc prius orsus est tentamenta bellicae fortitudinis. Nam cum vidisset Hebraeum ab Ægyptio injuriam accipientem, de. fendit; ita ut Ægyptium sternerel, itque in aren? absconderet. Salomon quoquc ait : Eripe eum qui ducitur ad mortem (Prov. XvIV, 10).

48 179. Unde igitur boc fel Tullius, vel etiam Panætius, aut Ipse Aristoteles transtulerint, apertum est totis. Quamquam etiam his duobus antiquior dixerit Job: Salvum feci pouperem de manu potentis, et pupillum cui adjutor non erat, adjuvi. Benedictio pcrituriin me veniat (Job XXIX, 12,13). Nopne hic fortissimus qui tam fortiter pertulit impetus diaboli, ef vicit eum virtute mentis suae?Neque vero de ejus dubitandum fortitudine, cui dicit Dominus ; Accinge sicut vir lumbos tuos, suscipe altitudinem ft virtutem: omnem autem injuriosum humiliato (Job. I.,., 2). Apostolus quoque ait: Habetis fortissimam consolationem (llebr. VI, 18). Est ergo fortis qui se in dolQre aliquo consolatur.

i80. Et re vera jure ea fortitudo vocatur, quando unusquisque se ipsum f vineil, iraip continet, nullis illecebris emollitur atque inflectitur, pon adversis perturbatur, non extollitur secundis, et quasi veutp quodam, variarum rerum circumfertur mutatione. Quid autem excelsius et magnificentius, quam exercere mentem, afficere carnem et in servitudinem redigere; ut obpdiat imperio, consiliis obtemperet, ut in adeundis laboribus impigre exsequatur propositum animi ac voluntatem?

181. Hæc igitur prima vis fortitudinis, quoniam in duobus generibus 6 fortitudo spectatur animi. Primo, ut externa porporjs pro tninimis habeat, et quasi superflua despicienda magis quam expetenda ducat. Secundo, ut ea quæ summa sunt, omnes quæ res in quibus honestas et illud h πρέπον cornitur, præclara animi intentione usque ad affectum persequatur. Quid enim tam præclarum, quam ut ila animum informes tuum, ut peque divitias, neque voluptates, neque honores in maximis constituas, neque in bis studium omne conteras ? Qupd cum iia affectus animo fueris, necesse est illud honestum ac deco- rum præponendum pules, illique mentem ita intendas tuam, ut quidquid acciderit quo i frangi animi solent, aut patrimonii amissio, aut honoris immunitio, aut obtrectatio infidelium , quasi superior non set- tias. Deinde ut te salutis ipsius pericula pro justitia suscepta non moveant.

182. Hæc vera fortitudo est, quam babet Christi athleta , n qui, nisi lrgitimo certamine, non coronatur. An mediocre libi videtur præcreptum fortitudinis : Tribulatio patienliam operamur, patientia probationem, probatio autem spem (II Cor VII, 5)? Vide quot certamina, et una corona. Quod præceptum nun dat, nisi qui est confortatus in Christo Jcsu , cujus caro requiem non habebat. Afflictio undique : foris pugnæ, intus timores. Et quamvis in periculis, in laboribus plurimis, in carceribus, in mortibus positus; animo tamen non frangebatur, sed præliabatur, adeo ut polentior suis fieret inlirmitatibus.

183. Itaque considera quemadmodum eos qui ad officia Ecclesiæ accedunt, despicientiam rerum humanarum habere debere doceat. Si ergo 49 morlui estis cum Christo ab elementis hujus mundi, quid adhuc velut viventes de hoc mundo decernitis? Ne tetigeritis, ne attaminaveritis , ne gustaveritis, quæ sunt omnia b ad corruplelam ipso usu (Coloss, II, 20 et seq.). Et iufra : Si ergo consurrexistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite, non quoe super terram (Coloss. III. 1). Et iterum : Mortificate ergo membra vestra, qure suni super terram (Ibid., 5). Et haec quidem adhuc omnibus fidelibus : tibi autem, fili, contempturi divitiarum, profanarum quoque et anilium fa- Marum suadet dedinationem, nihil permittens nisi quod te exerceat ad pietatem; quia corporalis exercitatio nulli rei usui est: pictas autem ad omnia utilis.

984. Exerceat engo te pietas ad justitiam , continentiam, mansuetudinem; ut fugias juvenilia opera, confirmatus et radicatus in gratia bonum fidei suI. beas certamen : non ie implices negotiis saecularibus, quoniam Leo militas. Etenim si is qui imperatori militat, a r susceptionibus litium , actu negotiorum forensium', venditione mercium prohibetur humanis legibus; quanto magis qui lidci exercet militinm, ab omni usu negotiationis abstinere debet, agelluli sui contentus fructibus, si habet : si non habet, d stipendiorum suorum fructu ! Siquidem honus testis est qui dicit : Juvenis fui, et senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quærens panem (Psal. XXXVI, 25). Ea est enim tranquillitas animi et temperamia , qu:c neque studio quærendi afficitur, neque egestatis metu angitur.

CAPUT XXXVII. Servandam ut in prosperis, ita et in adversis mentis

æqualitatem : mala tamen interdum declinanda.

185. Ea est eLiam quæ dicitur e vacuitas animi ab angoribus ; ut neque in doloribus molliores simns , ncque in prosperis elatiores. Quod si hi qui r ad capescendam rempublicam adhortantur aliquos , hæc præcepta dant, quanto magis nos qui ad officium Ecclesiæ vocamur, talia debemus agere quæ placcant Deo; ut 50 prætendat in nobis vitus Christi, et ita simus nostro probati imperatori, ut membra nostra arma justitiæ sint, arrna non carnalia in quibus peccatum regnet, sed arma fortia Deo quibus peccatum destruatur : moriatur caro nostra, ut in ea omnis culpa moriatur; ct quasi ex mortuis viventes , novis resurgamus operibus ac moribus !

i86. Hæc sunt plena honesti et decori officii stipcudia fortitudinis. A Sed quia in omnibus quae agimus, non solum quid honestam , sed etiam quid b possibile sit quærimus, ne forte aggrediamur aliquid quod non possimus elsequi. Unde nos tempore persecutionis de civitate in civitatem concedere , immo iit verbo ipso utar, fugere (Matth. x, 23) vult Dominus; ne temere aliquis dum martyrii desiderat gloriam, ofleratse periculis, quæ fortasse caro infirmior, aut remissior animus ferre ac tolerare non queat.

CAPUT XXXVIII. Adversus futura incommoda mentem exercitatione roborandam , nec non confirmandam prœvidentia : et quæ hic incurrant difficullates ?

l87. Nec rursus propter « ignaviam cedere quis ac deserere fidem debet metu periculi. Qua gratia præparandus est animus , exercenda mens, stabi- lienda ad constantiam , ut nullis perturbari animus possit terroribus, nullis frangi molestiis, nullis sup- Illiciis cedere. Quæ difficile quidem sustinentur : sed quia omnia supplicia graviorum suppliciorum vincuntur formidine, ideo si consilio firmes animum luum, nec a ratione discedendum putes, et proponas divini judicii metum , perpetui supplicii tormenta , potes animi subire tolerantiam.

188. Hoc igitur d diligentiæ est, ut quis ita se comparet: illud ingenii, si quis potest vigore mentis prævidere quae futura suut, et tamquam ante oculos locare quid possit accidere, et quid agere debeat, si ita acciderit, definire; interdum 51 duo et tria simul volvere animo, quæ conjiciat aut singula aut conjuucta accidere posse, et :ut singulis aut con- junctis disponere actus quos intelligat profuturos.

189. Foi tis ergo est viri non dissimulare cum aliquid immincat, sed prætendere, et tamquam explorare de specula quadam mentis, et obviare cogitatione provida rebus futuris, p ne forte dicat postea Ideo ista incidi, quia non arbitrabar posse evcnire. Denique nisi explorentur adversa, cito occupant. Ut in bello improvisus hosiis vix sustinetur, et si imparatos inveniat, facile opprimit : ita animum mala inexplorata plus frangunt.

190. f In his igitur duobus illa est animi excellentia, ut primum animus tuus bouis exercitus cogita- tionibus, mundo corde quod verum ei honestum est videat: Beati enim mundo corde, quia ipii etiam Dcum ridebunt (Matth. v, 8) : atque id quod honestum est solum bonum judicet: deinde nullis b perturbetur occupationibus, nullis cupiditatibus fluctuet.

l91. Neque vero id facile qulsquam facit. Quid enim tam difficile quam dispicere tamquam ex arce aliqua sapientiæ opes, aliAque omnia quæ plerisque videntur magna et præcelsa? Deinde ut judicium tuum stabili ratione confirmes, et quæ judicaveris levia, tamquam nihil profutura contemnas? Deinde ut si quid acciderit adversi, idque grave et acerbum putetur, ita fcras, ut nihil praeter naturam accidisse putes, cum legeris : h Nudut tum natus, nudus exibo. Quœ Dominu, dedic, Dominus abstulit (Job 1,21); utique et filios amiserat et facultates. Servesque in omnibus personam sapientis et justi, sicut ille servavit qui ait: Sicut Domino placuit, ita factum est : sit nomen Domini benedictum (Ibid.). Et infra : Sicut utta insipientium mulierum locuta es. Si bona suscepimus de manu Domini, quæ maia sunt non sustinebimus (Job II, 10)?

CAPUT XXXIX. Fortitudinem adversus omnia vitia dimicare debere, præcipue adversus avaritiam : quod in sancto Job docetur factum.

192. Non est igitur mediocris nec discreta a cæteris animi fortitudo, quae bellum cum virtutibus gerat: sed quæ sola defendat ornamenta virtutum omnium, judicia custodiat; et quæ i inexpiabili prætio adversus omnia vitia decernat, invicta ad labores, fortis ad pericula, rigidior adversus voluptates, dura adversus illecebras, quibus aurem deferre nesciat, nec (ul dicitur) ave dicat; pccuniam negligat, i avaritiam fugiat tamquam labem quamdam , quæ 52 virtutem effeminet. Nihil enim tam contrarium fortitudini, quam lucro vinci. Frequenter pulsis hostibus, et inclinata in fugam adversariorum acie k, dum cxuviis cæsorum capitur præliator, inter ipsos quos stravit, miserandus occubuit: et triumphis suis dejectæ legiones dum spoliis occupantur, hostem in so revocaverunt, qui fugerat.

l95. Fortitudo igitur tam immanem pestem repellat el proterat, nee tentetur cupiditatibus, nec frangatur metu; quia virtus sibi constat, ut fortiter omnia persequatur vitia, tamquam virtutis venena : iracundiam velut quibusdam propulset armis, quæ tollat consilium, et tamquam ægriitudincm vile!. Gloriæ " quoque caveat appetentiam, quæ frequenter nocuit immoderatius expetita, semper autem usurpata.

194. Quid horum sancto Job vel in virtute defuit, vel in vitio obrepsit? Quomodo laborem a-gritudinis, frigoris , famis pertulit? Quomodo despexit salmis periculum? Numquid rapinis divitiæ coacervatæ , de quibus tanta inopibus affluebant ? b Numquid avaritiam census, aut voluptatis studia cupiditatesque excitavit? Numquid trium regum injuriosa contentio, vel servorum contumelia in iram excussit? Num- quid gloria sicut levem extulit , qui imprecabatur ] gravia sibi, si umquam vel non voluntariam celavisset culpam, vel reveritus esset multitudinem plebis, quominus annuntiaret eam in conspectu omnium? Neque enim consentaneæ sunt vitiis virtutes, r sed sibi constant. Quis igitur tam fortis quam sanctus Job : cui secundus adjudicari potest, qui parem vix reperit?

CAPUT XL. Virtutem bellicam nostris eliam non defuisse, velerum exemplis, maximeque praeclaro Eleazari facto demonstratur.

195. Sed fortasse aliquos d bellica defixos gloria tenet, ut putent solam esse r præliarem fortitudinem ; et ideo me ad hæc deflexisse, quia illa nostris deforet. Quam fortis Jesus Nave, ut uno prælio qnin-1 que reges captos sterneret cum populis suis (Josue x , 5 et seq, )! Deinde cum adversum Gabaonitas furgeretpraelium, et vereretur ne nox impediret victoriam, magnitudine mentis et fidei clamavit: Stet tol; et stetit, donec victoria consummaretur. Gedeon in trecentis viris de ingenti populo et acerbo hoste revexit triumphum (Judic. VII, 8 et seq.). Jonathas adolescens b virtutem fecit in magno prælio ( I Reg. xiv, i et seq.). Quid de Machabxis loquar (I Mach. II, 55 et seq.) ?

196. Sed prius de populo dicam Patrum, qui cum essent parati ad repugnandum pro templo 53 Dei, et pro legitimis suis, dolo hostium dic lacessiti sabbati, maluerunt vulneribus offerre nuda corpora, quam repugnare, ne violarent sabbatum. Itaque omnes læti se obtulerunt morti. Sed Machabæi considerantes quod hoc exemplo gens omnis posset perire, sabbato eliam, cnm ipsi in bellum provocarentur, ulti sunt innocentium neccm fratrum suorum. Unde postea stimulatus rex Antiochus, cum bellum accenderet per duces suos Lysiam, Nicanorem, Gorgiam, ita cum Orientalibus suis et Assyriis attritus est copiis, ut quadraginta et octo millia in medio campi a tribus millibus prosternerentur.

197. Virtutem ducis Judæ Machabæi de uno ejus milite considerate (I Machab. VI, 43 et seq.). Namque Eleazarus cum supereminentem cæteris elephantum, lorica vestitum regia, adverteret, arbitratus quod in eo esset rex, cursu concitus in medium legionis h se proripuit, et abjecto clypeo , utraque manu interiiciebat, donec pervenit ad bestiam, atque intravit sub eam, et subjecto gladio interemit eam. Itaque cadens bestia oppressit Eleazarum, atque ita mortuus est. Quanta igitur virtus animi ! Primo, ut mortem non timeret : deinde , ut. circumfusus legionibus inimicorum, in confertos raperetur hostes, medium penetraret agmen, et contempta morte ferocior, abjecto clypeo, utraque manu vulneratæ molem bestiae subiret ac sustineret : post infra ipsam succederet, quo pleniori feriret ictu ; cujus ruina inclusus magis quam oppressus, suo est sepultus triumpho.

193. Nec fefellit opinio virum, quamvis regius fefellerit habitus ; tanto enim virtutis spectaculo delixi hostes i inermem , occupatum incursare non ausi, post casum ruentis bestiæ sic trepidaverunt, ut impares se omnes unius virtuti arbitrarentur. Denique rex i Antiochus Lysiæ lilius, qui cum centum vinginti millibus hominum armatis venerat et cum triginta duobus elephantis ; ita ut ab ortu solis per singulas bestias velut montes quidam splendor armorum corusco, tamquam lampadibus ardentibus relulgerel, unius territus fortitudine, pacem rogaret. Itaque Eleazarus hæredem virtutis suæ pacem retiquit. Sed hæc triumphorum sint.

CAPUT XLI. Laudata Judw ac Jonathœ magnitudine animi, martyrum in tolerando constantia, quæ pars non minima fortitudinis, ob oculos ponitur.

199. Verum quia fortitudo non solum secundis rebus , sed eliam adversis probatur ; spectemus nunc Judæ Machabeir exitum ( I Marc. IX, 8 et seq.). 54 Is enim pest victum Nicanerem regis Demetrii ducem, securior adversaire viginti millia exercitus regis, eum nongentis viris bellum adorsus, volentibus his eedere, ne multitudine opprimerentur, gloriosAm Magis inertem, quam turpem fugam snasit: Ne orimen, inquit, nestrœ relinquamus gloriœ. Itaque commisso praelio, cum a primo ortu diei in vesperam dimicaretur, dextrum eornu, iit quo validissimam manum adverti' hostium, aggressas facile avertit. Sed dum fugientes sequitur, x tergo vulneri locam præbuit : te a gleriosierem triumphis locum mortis invenit.

200. Quid Jonatham fratrem ejus attexam ; qut cum parva manu adversos exercitus regios pugnans, desertus a suis, et cum duobus fantum relictus reparavit bellum, avertit hostem , fugitantes sUos ad soeielatem revocavit trumphir ?

201. Habes fortitudinem bellicam, inqua non mediocris honesti ae decori forma est; quod mortem servituti praeferat ac turpitudini. Quid eutem de martyrum dieum passiemibus ? Et ne longius evagemur, non minores de superbo rege Anciocho Machahæl b pueri revexerunt triumphes, quem parentes preprii. Siquidem Hli armari , rsli sine armis vicerunt (Il Machab. VH, * et seq.). Stetit invicta septem pirerorum cohors, regiis cincta legionibus : defecerunt supplicia, cesserunt tortores, non defecernit martyres. Alius corisam capitis exutus , speciem muta- verat, virtutem auxerat. Alius linguam jussus amputandam promere, respondit: Non solum Dominus auifrt loquentes , qui audiebat Moysen tacentem. (Exod. xiv, t5). Plus audit tacitas cogitationes suorum, quam voces omnium. Linguæ flagellum times , flagellum sanguinis non times? Habetet sanguis vocem suam, qua clamat ad Deum, sicut clamavit in Abel (Gen. IV, 10).

202. Quid de matre loqnar, quæ spectabat laeta filiorum quot funera tot trophæa, et morientium vocibus tamquam psallentium cantibus delectabatur, pulcherrimam ventris sui citharram in fifiis cernens, et pietatis Irarmoniam omni lyræ numero duiciorem ( it Machab. vn, 20 et seq.) ?

203. Quid de 4 bimulis loquar, qui arte palmam victoriae acceperunt , quam sensum natura:? Quid de saneta Agne, quæ in duarum maximarum rerum posita periculo, castitatis et salutis, castitatem protexit , saintem Cum immortalitate commutavit ?

204. Non prætereamus etiam sanctum Laurentiam , qai cnm videret Xystum episcopum suum ad martyrium duci, flere coepit, nou passionem illius, sed suam remansionem. Itaque his verbis appellate caepit : Quo progrederfs sine filio, patcr: quo, sacerdos sancte, sine diacono properas 55 tuo ? Numquam saerificfum sine ministro offerre consneveras. quid in me ergo displicuit, pater 9 Num degenerem profrreri ? Experire cene utrum idoneum ministrum etegeris. Cai commisisti Dominici d sanguinis consecrationem, cui consummandorum consortium sacramentorum, huic sanguinis tui consortium negas? Vide ne periclitetur judicium tuum, dum fortitudo laudatur. Abjectio discipuli detrimentum est nia. gisterii. Quid I quod illustres et præstantes viri discipulorum certaminibus quam suis vincunt. Denique Abraham filium obtulit (Gen. XXII, 9 ), Petrus Stephanum præmisit (Act. VII, 57). Et tu , pater, ostende in filio virtutem tuam, offer quem erudisti, ut securus judicii tui comitatu nobili pervenias ad coronam.

205. Tunc Xystus ait : Non ego te, fili, relinquo ac desero : sed majora tibi debentur certamina. Nos quasi senes levioris pugnæ cursum recipimus : te quasi juvenem manet gloriosior de tyranno trium- phil!, Mox venies, Sere desiste, post triduum me sequeris. a Sacerdotem et levitam hic medius numerus decet. Non erat tunm sub magistro vincere, quari adjutorem quæreres. Quid consortium passionis meae eipetis ? Totam tibi hæreditatem ejus dimittO. Qnid præsentiam meam requiris ? Infirmi discipuli magistrum præcedant, fortes sequantur, ut vincant sine magistro, qui jam non indigent magisterio. Sic et Elias Elisxum reliquit. Tibi ergo mando nostrae virtutis successionem.

206. Talis erat contentio , digna sane de qua certarent sacerdos et miniater, qnia prior pateretur pro Christi nomine. III fabulis ferunt tragicis excitatos theatri magnos esse plausus, cum se Pylades Orestem diceret; Orestes, ut erat, Orestem se esse asse- veraret : ille ut pro Oreste necaretur, Orestes ne i Pyladem pro se pateretur necari. Sed illis non licebat virete f quod uterque 56 easel parricidii reus: alter qui b fecisset, alter qui adjuvisset. Hie Laurentinm sanCtum ad hoc nullus urgebat, nisi amor devotionis; tamen et ipse post triduam, cum illuso tyranno, impositus super craticulam exureretnr : Assilm est, inquit, versa et mandueu Ita animi vittote vincebat ignis naturam.

CAPUT XLII. Potestates non irritandas, neque adulationi præbendas aures.

207. Cavendum etiam reor; ne dum aliqui nimia gloriae ducuntur cuplditate, insolentius abutantur potestatibos, et plerumque aversos a nobis animos gentilium in studia persecutionis excitent, atque inflamment ad iracundiam. Itaque at illi perseverare possint, et supplicia vincere, quantos perire faciunt ?

208. c Prospiciendum etham ne adulantibus aperiamus aurem; emolliri eniti adulatione, noa solum fortitudinis non esse , sed etiam ignaviæ videtur.

CAPUT XLIII. De temperantia et præcipuis ejus partibus, nimirum animi tranquillitate ac moderatione, honestatis cura, et decoris consideratione.

209. Quoniam de tribus virtutibus diximus, d restat ut de quarta virtute dicamus, quae temperantia ac modestia vocatur: in qua maxime tranquillitas animi, studium mansuetudinis, moderatiotlis gratia, honesti cura, decoris consideratio spectatur et quæritur.

iiO. Ordo igitur quidam vitne nobis tenendus est, at a verecundia prima quædam fundamenta ducantur : quae socia ac familiaris est mentis 57 placiditati, proterviae fugitans, ab omni aliena luxu sobrietatem diligit, honestatem fovet, decorum illud requirit.

iti. Sequatur conversationis electio, • ut adjufigamur probatissimis quibusque senioribus. Namque ut æqualium usus dulcior, ita sennm tutior est, qui magisterio quodam et ducto vitæ colorat mores adolescentium, et velut murice probitatis inficit. Namque si hi qui sunt ignari locorum, cum solertibus viirum i iter adoriri gestiunt; quanto magis adolescentes cum senibus debent novum sibi iter vitæ aggredi, quo minus errare possint, et a vero tramite virtutis deflectere ! Nihil enim pulchrius quam eosdem etmagistros vitae et testes habere.

212. Quærendum etiam in omni actu a quid personis , quid temporibus conveniat atque xtatibus , quid etiam singularum ingeniis sit accommodum. Sæpe enim quod alterum decet, alterum non decet. Aliud juveni aptum , aliud seni : aliud in periculis, aliud in rebus secundis.

213. Saltavit ante arcam Domini David (II Reg. vi, 14) : non saltavit Samuel; nec ideo ille reprehensus, sed magis iste laudatus. Mutavit vultum b contra regem, cui nomen Achis (1 Reg. XXI, 13) : at hoc si fecisset remota formidine quo minus cognosceretur, nequaquatn levitatis reprehensione carere potuisset. Saul quoque vallatos choro prophetarum, etiam ipse prophetavit; et de solo quasi indigno memoratum est : Et Saul inter prophetas (I Reg. XIX, 24).

CAPUT XLIV. Officio sibi congruo quemque studere oportere: sed multos impediri paternorum imitatione studiorum; contra quam Ecclesiastici viri faciunt.

214. Unusquisque igitur suum ingenium e noverit, et ad id se applicet, quod sibi apium elegerit. Itaque quid sequatur, prius consideret. d Noverit bona sua , sed etiam vitia cognoscat : æqualemque se judicem sui præbeat, ut bonis intendat, vitia declinet.

215. Alius e distinguendæ lectioni aptior, alius psalmo gratior, alius exorcizandis qui malo laborant spiritu, sollicitior , alius sacrario oportunior habetur. Hæc omnia spectet sacerdos, et quid cuique congruat, id officii deputet. Quo etenim unumquemque suum ducit ingenium, aut quod officium decet, id majore t impletur gratia.

216. Sed id cum in omni vita difficile, lum in 58 nostro actu difficillimum est. b Amat enim unusquisque sequi vitam parentum. Denique plerique ad militiam feruntur, quorum militaverunt parentes, alii ad actiones diversas.

217. In ecclesiastico vero officio nibil rarius inTenias quam eum qui sequatur institutum h patris : vel quia gravis deterret actus, vel quia ill lubrica ætate dilficilior abstinentia , vel quia alacri adolescentiae videtur vita obscurior; et idco ad ea convertuntur studia , quæ plausibiliora arbilrantur. Præsentia quippe plures quam futura praeferunt. Illi autem praesentibus, nos futuris militamus. Unde quo præstantior causa, eo debet esse cura attentior.

CAPUT XLV. De pulchro et honesto: quid sit inter illa discriminis tam apud profanos auctores, quam sacros.

218. Teneamus igitur verecundiam , et eam quæ totius vitæ ornatum attollit modestiam. Non enim mediocre est rebus singulis modum servarc , atque impartiri ordinem, i in quo vere praelucet illud quod decorum dicitur : quod ita cum honesto jungitur, ut separari non queat. Siquidem et quod decet, honestum est, et quod honestum est, decet; ut magis in sermone distinctio sit, quam in virtute discretio. Differre enim ea inter se intelligi potest, explicari non potest.

219. Et ut conemur aliquid eruere distinctionis, 1 honestas velut bona valetudo est, et quaedam salubritas corporis : decus autem tamquam venustas et pulchritudo. Sicut ergo pulchritudo super salubritatem ac valetudinem videtur excellere, et tamen sine his esse non potest, neque ullo separari modo; quoniam nisi bona valetudo sit, pulchritudo esse ac venustas non potest: sic honestas decorum illud in se continet, ut ab ea profectum videatur, et sine ea esse non possit. Velut salubritas igitur totius operis actusque nostri honestas est, et sicut species est decorum , quod cum honestatc confusum , opinione distinguitur. Nam etsi in aliquo videatur excellere , tamen in radice est honestatis, sed flore præcipuo , ut siue ca decidat , in ea floreat. Quid euim est honestas, nisi quæ turpitudinem quasi mortem fugiat ? Quid vero inhonestum, nisi quod ariditatem ac mortem afferat? Virente igitur substantia virtutis, decorum illud lamquam flos emicat, quia radix salva est: at vero a propositi nostri radice vitiosa, nihil germinat.

59 220. Ilabes hoc in noslris aliquanto expressius. Dicit enim David : Dominus regnavit, decorem induit (Psal. xcu, 1). Et Apostolus ait: Sicul in die, honeste ambulate (Rom. XIII, 13). b Quod Græci di. cunt εὐσχημόνως, hoc autem proprie significat, bono habitu, bona specie. Deus ergo primum hominem cum conderet, bona habitudine , bona membrorum compositione formavit, et optimam ei speciem dedit. Remissionem non dederat peccatorum : sed posteaquam renovavit eum spiritu , et infudit ci gratiam , qui venerat in servi forma, et in hominis specie as- sumpsit decorem redemptionis humanæ. Et ideo dixit Propheta : Dominus regnavit, decorem induit. Dcindc alibi dicit: Te decet hymnus , Deus, in Sion ( Psal. LXIV, 2); hoc est dicere : Honestum est ut te timeamus , te diligamus , te precemur, te honoriticemus ; scriptum est enim : Umnia vestra lioneste fiant (1 Cor. XIV, 40). Sed possumus et hominem timere, diligere, rogare, honorare : hymnus specialiter Deo dicitur. Hoc tamquam excellentius cæteris credere est decorum, quod deferimus Deo. Mulierem quoque c in habitu ornato orare convenit : sed specialiter eam decet orare velatam, et orare promittentem caslitatem cum bona conversatione (I Tim. II, 9, 10).

CAPUT XLVI. Proponitur bifida decori divisio : tum postquam osten

sum est quod secundum naturamsil, honestum : quod i secus, turpe censendum; exemplis illustratur hæc ipsa divisio.

221. Est igitur decorum quod præeminet , cujus d divisio gemina est. Nam est decorum quasi generale, quod per universitatem funditur honestatis, et quasi in toto spectatur corpore : est ctiam speciale, quod in parte aliqua enitet. Illud generale ita est, ac si æquabilem formam atque universitatem honestatis in omni actu suo babeat concinentem; cum omnis sibi ejus vita consentit, ncc in ulla aliqua re discrepat: hoc speciale, cum aliquem actum in suis habet virtutibus præeminentem.

222. Simul illud adverte quod et e decorum est secundum naturam vivere, secundum naturam de- gere, et turpe est quod sit contra naturam. Ait enim Apostolus quasi interrogans : Decet mulierem non velutam orare Deum ? Nec ipsu natura f docet vos quod vir quidem si coum habeat , ignominia est illi; quoniam contra naturam eat ( I Cor. xi, 15)? Et iterum dicit : Mulier vero si capillos habent, gloria est illi (lbid. 15). Est enim secundum naturam , quoniam quidem capilli pro vclamine sunt; hoc est enim naturale velamen. Personam igitur nobis et speciem natura ipsa dispensat, quam servare debemus : 60 utinamque et innoccutiam ejus custodire possimus, nec acceptam nostra malitia mutaret !

223. b llabes hoc decorum generale , quia fecit Deus mundi istius pulchritudinem. Habes et per partes , quia cum faceret Deus lucem , et diem no- ciemque distingueret (Genes, I, 5 et seq.), cum condcret coelum , cum terras et maria separaret, cum solem et lunam et stellas constitueret lucere super terram , probavit singula. Ergo decorum hoc, quod in singulis mundi partibus elucebat, in universitate resplenduit , sicut probat Sapientia , dicens : Eyo eram cui applaudebat cum lætaretur orbe perfecto (Prov. VIII, 50, 51). Similiter ergo et in fabrica humani corporis grata est uniuscujusque membri portio: sed plus in commune compositio membrorum apta delectat, quod ita sibi quadrare et convenire videantur.

CAPUT XLVII. Ut in vita nostra eluceat decorum illud , quid prastare nos oporteat, quosve appetitus refrænare ?

224. Si quis igitur h æquabilitatem universx vitæ, et singularum actionum modos servet, ordinem quoque, et constantiam dictorum atque operum, moderationemque custodiat , in ejus viia decorum illud excellit, et quasi ill quodam speculo clucet.

235. Accedat tamen i suavis sermo, ut conciliet sihi affectum audientium , gratumque se vel familia- ribus, vel civibus, vel, si fieri potest, omnibus præbeat. Neque adulantem se , neque adulandum cuiquam exibeat; alterum enim calliditatis est, vanitatis alterum.

226. Non i despiciat quid de se unusquisque et maxime vir optimus sentiat; hoc enim modo discit bonis deferre reverentiam. Nam negligere bonorum judicia vel arrogantiie, vel dissolutionis est: quorum alierum superbiæ ascribitur, alterum negligen- tiæ.

227. Caveata etiam motus animi sui; ipse enim sibi et observandus et circumspiciendus est: et ut adversum se cavendas, ita etiam de se tuendus. Sunt enim motus, in quibus est appetitus ille, qoi quasi quodam prorumpit impetu ; unde Græce óρμὴ dicitur qnod b vi quadam serepenle proripiat. Non mediocris in hit vis quædam animi atque naturae est. Qaae tamen tis gemina est, una in appetitu, altera in ratione posita, quse appetitum refrenet, et silri obedientem præstet, ei ducat quo velit r et tamquam sedulo magisterio edoceat quid fieri, quid evitari oporteat, a tit bonae domitrici obtemperet.

228. Solliciti enim debemus esse,d ne quid timere aut incuriose geramus, aut quidquam 61 omnino cujus probabilem non possimus rationem reddere. Actus enim nostri causa , etsi non omnibus redditur, tamen ab omnibus examinatur. Nec vero habemus , in quo nos possimus excusare Nam etsi vis quaedam naturae in omni appetito sit; " tamen idem appetitus rationis subjectus est lege naturæ ipsius , et obedit ei. Unde boni speculatoris est ita pr;etendere animo, ut appetitus neque præcurrat rationem, neque deserat; ne præcurrendo perturbet atque exeludat, eamque deserendo destituat. Perturbatio tollit constantiam , destitutio prodit ignaviam, accusat pigritiam. Perturbata enim mente latius se ac longius fundit appetitus, et tamquam efferato impeto frenos rationis non suscipit, nec ulla sente aurigæ moderamina, quibas possit reflecti. Unde plerumque non solum ( r animus exagilatur , amittitur ratio; sed etiam inflammatur vultus , vel iracundia , vel libidine : patlescit timore, voinptate se non capit, et nimia gestit lætitia.

229. Hæc cum fiunt, abjicitur illa s naturalis quaedam censura, gravitasque morum : nec teneri potest illa quae in rebus gerendis atque consiliis sola potest auctoritatem suam, atque illud quod deceat tenere, constantia.

230. Gravior autem appetitus h ex indignatione nimia nascitur, quam acceptae plerumqoe accendit injuriae dolor. De quo satis nos psalmi quem in præfatione posuimus ( Cap. II. 6, 7 ), præcepta instruunt. Pulchre autem et hoc accidit , ut scripturi de Officiis , ea praefationis nostræ assertione utero- mur qu e et ipsa ad officii magisleriam pertineret.

231 i Sed quia supra, ut oportebat, perstrinximus quemadmodum unusquisque cavere possit, ne exci- tetur accepta injuria, verentes ne præfatio prolixior fieret, nune de eo uberius disputandum arbitror. Locus enim opportunus est, ut in partibus temperantiæ dicamus quemadmodum reprimatur iraeundia.

CAPUT XLVIII. Repetito compescendæ iracundiæ argumento, tres eoram qui /acessuntur injuriis, ordines explicantur: ad quorum perfectitsmum Apostolus ac David dicuntur pervenisse: ubi ex occasione quædam hujus

ac futuræ vitæ traduntur discrimina.

232. Tria itaque genera esse hominum injuriam aceipientium in Scripturis divinis demonstrare volumus, si possumus. Unum est eorem quibus peccator insultat, i conviciatur, inequitat. lis quia deesl justitia, pudor crescit, augetur dolor. Horum similes plurimi de meo ordine, de meo numero. Nam mihi infirmo si qnis injuriam faciat, forsitan , licet infirmus, donem injuriam meam. k Si crimen objiciat, 62 non sum tantus, ut sim contentus conscientia mea, etiamsi me ejus objecti alienum noverim: se4 capio ablnere 1 ingenui pudoris notam, tamquam infirmus. Ergo oculum pro oculo , et dentem pro dente exigo, et convictam convicio rependo.

233. Si vero is sum qui proficiam, etsi nondum perfectus, non retorqueo contumeliam: etsi m influat ille convicium, et inundet aures meas contumeliis, ego Iaceo, et nihil respondeo.

134. Si vero perfectos sim (verbi graria loquor, nam veritate infirmus sum) si ergo perfectus sim , benedico maledicentem, sicut benedicebat et Paulus; qui ait: Maledicimur, " et benedicimus (I Cor. IV, 12). Audierat enim dicentem: Diligite inimicos vestros, orate pro calumniantibus et persequentibus vos (Matth. v, 4A ). Ideo ergo Paulus persecutionem patiebatur, et sustinebat, quia vincebat et mitigabat humanum affectum propositæ mercedis gratia; ut filius hi fieret, si dilexisset inimicum.

235. Tamen et sanctum David iit hoc quoque nenere virtutis imparem Paulo non fuisse edocere possumus. Qui primo quidem com malediceret ei filius Semei (II Reg. :vi, 7 et seq.) et crimina objiceret, tacebatet humiliabatur, et silebat a bonis suis (Psal. XXXVIII, 3), hoc est bonorum operum conscientia: deinde expetebat maledici sibi, a quia maledicto illo divinam acquirebat misericordiam.

236. Vide autem quomodo et humilitatem et justitiam et prudentiam emerendie a Domino gratix reservaverit. Primo dixit: Ideo maledicit mihi, quia Dominas dixit illi ut maledicat ( II Reg, xvi, 10 ). Habes hnmititgtem; quia ea quæ divinitus imperantur, xquanimirer quasi servulns ferenda arbitrabatar. herum dixit: Ecce filius meus qui exivit de ventre meo, quærit animam meam (ibid. , M ). Habes justitiam ; si errim a nostris gravior.i patimur, cut indigne ferirtlus quæ inferuntur ab alienis ? Tertio ait : Dimitte illum ut maledicat ; quonimn dixit illi Dominus, at videat humiliationem meam, et retribuat mihi b Dominas pro maledicto hoc ( frid. , 12). Nec solum conviciantem pertulit, sed etiam fapidantem et sequentem illæsum reliquit (II Reg. XIX , 22 ), quin etiam post victoriam petenti veniam libenter ignovit.

237. Quod ideo inserui, ut Evangelico spiritu sanctum David non solum inoffensum, sed etiam gratum fuisse convicianti docerem, et delectatum potius quam etasperatnm injuriis, pro quihus merecdem sibi reddendam arbitrabatur. Sed tamen quamvis perfectus , adhuc perfectiora quærebar. Incalescebat injuriæ dolore, quasi honvo : c sed vincebar quasi 1 honos miles; tolerabar quasi athleta fortis. Patientiæ antem finis , promissorum exspectatio, ct ideo diccbat: Notum fac mihi, Domine, finem meum, et numerum dierum meorum, quis est, ui sciam qrrid desil mihi ( Psal. xxXVIII, 5). 63 Finem illum quærit promissornm cœlestium, vel illum, qnando unusquique surger in SilO ordine : Primitiœ Christus, deinde hi qui sunt Christi, qui in adventum ejus crediderunt, deinde finis ( I Cor, xv, A3 ). Tradito enim regno Deo et Patri, et evacuatis omnibus potestatibus, ut Apostolus dixit, perfectio incipit. ffic ergo impedimentum, hic infirmitas etiam perfectorum , illic pTena perfectio. Ideo et dies illos requirit vitai' æternæ, qui sum, non qui prætercunt ; tit cognoscat quid sibi desit, quæ terra sit repromissionis perpetuos fructus feYcns , quæ prima apud patrem mansio, quæ secunda, quæ tertia, in qnibus pro ratione meritorum anusquisque requiescet.

238. Illa igitur nohis expetenda , in quibus perfectio, in quibns Veritas est. Hic umbra d, hic imago, rflic veritas. Umbra in Lege, imago in Evangelio , veritas in cœlestibus ( Hebr. x. t, et seq.). Ante agmis offerebatur, offerebatur et vitulus, nunc Christos offertur : sed offertur quasi' homo, quasi recipiens passionem ; et offert se ipse quasi sacerdos, ut pr.c- cala nostra dimittat: hic in imagine, ibi in veritate, ubi apu I patrem pro rrobis quasi advocatus intervenit. e Hic ergo in imagine ambulamus, in imagine videmus : illic facie ad faciem, obi plena perfectio; quia perfeci io omnis hi Verfiafe est.

CAPET XLIX. Hic servandam in uobis virtutum imaginem, diaboli vero et vitiorum eradendam, ac in primis avaritiœ : quœ libertatem nobis adimit, variisque turbatos vanitatibus imagine Dei spoliat.

239. Ergodum hic sumus, servemus imaginem, ut ibi perveniamus ad veritatem. Sit in nobis imago justitiae, stt imago sapientia:; quia venietur ad illum diem. et secundum imaginent æstimabimur.

240. Non inveniat in te adversarius imaginem suam, non rabiem, nen furorem ; iit his enim imago nequitiæ est. Adversarius enim diabolus sicut Ice rugiens quærit quem occidal, quem devoret. Non inveniat auri cupiditatem, Hon argenti acervos, non vitiorum simulacra ; ne auferat tibi vocem libertatis. Vox enim libertatis illa est, et dicas : Veniet hujus mundi princeps, et in me inveniet nihil ( Joan. XIV , 30). Haque si securus es quod nihil in te inveniat, eam venerit 64 percerutari, dices illud quod dixit ad Laban Jacob patriarcha : Cognosce si quid tuorum apud me est ( Gen. xxxi, 32 ). Merite beatus Jacob , apud quem nihil Laton suum potuit reperire ? Absconderat enim Rachel simulacra deorum ejus aurea et argentea.

241. Itaque si sapientia , si fides, si contemptus sæculi, si gratia tua ahscondat omnem perfidiam, beatus eris; quia non respicis in vanitates et insanias falsas (Psal. XXXIX , 5). All mediocre est tollere vocem adversario, ut arguendi te non possit habere auctoritatem? Ita'lue qni non respicit in vanitates, non conturbatur ; qui enim respicit conturbatur, et vanissime quidem. Quid est enim congregare opes, nisi vanum ; quia caduca quærere vanum est satis ? Cum autem congregaveris, qui scias an possidere liceat libi t

242. Nonne vanum est ut mercator noctibus ac diebus conficiat iter, a quo aggregare possit thesauri acervos, b merces congreget, conturbetur ad pretium, ne fone minoris vendat quam emerit, aucupetur locorum pretia, et subito aut latrones c in se invidia famosæ negotiationis excitet , aut non exspeetatis serenioribus flatibus, dum lucrum quærit, d naufragium impatiens moræ incidat?

243. Annon conturbatur etiam ille vane, qui summo labore coacervat, quod nesciat cui haeredi relinquat ? Saepe quod avarus summa congesserit sollicitudine, præcipiti effusione e dilacerat hæres luxuriosus : et diu quæsita turpis helluo, praesentium cæcus, futuri improvidus, quadam absorbet voragine. Sæpe etiam speratus successor invidiam f partæ acquirit haereditatis, et celeri obitu extraneis aditae successionis transcribit compendia.

244. Quid « ergo vane araneam texis , quae inanis et sine fructu est, et tamquam casses suspendis inatHes divitiarum copias : quae etsi fluant, nibil prosunt; immo exuunt te imaginem Dei, et induunt terreni imaginem ? h Si tyranni aliquis imaginem habeat, nonne obnoxius est damnationi ? Tu deponis imaginem æterni imperatoris, et erigis in te imagiginem mortis. Ejice magis de civitate animæ tux imaginem diaboli, et i attolle imaginem Christi. Hæc in te fulgeat, in tua civitate, hoc est, anima resplendeat, quae oblitterat vitiorum imagines. De quibus ait David : Domine, in civilatetua, 65 ad nihilum deducet imagines eorum (Psal. LXXII, 20). Cum enim de- pinxerit Hierusalem Dominus ad imaginem suam, tunc adversariorum omnis imago deletur.

CAPUT L. Lcvitas a terrenis cupiditatibus maxime alienos esse debere. Quœ sint illorum virtutes ex Apostolo, quantave in ipsis castimonia requiratur : item quœ dignitas eorum atque officium, ad quod primaria virtutes sunt necessariœ. Ilasce ignotas non fuisse philo. sophia, sed in ordine illos peccavisse : nonnulta esae natura secundum officium, quæ ob adjuncta fiant contra officium ; unde colligitur quantas dotes postulet dignitas levitarum : quæ sequitur verborum Moysis tribui leviticœ benedicentis expositio.

245. Quod si Evangelio Domini etiam populus ipse ad despicienliam opum informatus atque insti- tutus est; quanto magis vos levitas oportet terrenis non teneri cupiditatibus, quorum Deus portio est? Nam cum divideretur a Moyse possessio terrena po. palo parum, excepit levitas Dominus i a terrenæ possessionis consortio, quod ipse illis esset funiculus haereditatis (Num. XVIII, 23). Unde ait David : Domi. nus pars hœreditatis meæ, et calicis mei (Psal. xv, 5). Denique sic appellatur levita It ipse meus, vel ipse pro me. Magnum ergo munus ejus, ut de eo Dominus dicat : Ipse meus ; vel qucmadmodum Petro dixit de statere in ore piscis reperto : Dabis eis pro me et pro te (Matth. XVII, 26). Unde et Apostolus cum episcopum dixisset deberc esse sobrium, pud!cum, ornatum, hospitalem, docibilem, non avarum, non litigiosum, domui suæ bene præpositum, addidit : Diaconos similiter oportet esse graves, non bilingiles, non multo vino deditos, non turpe lucrum sectantes, habentes mysterium fidei in conscientia pura (I Tim. Ill, 8). Et hi autem probentur primam, et sia ministrent, nullum crimen habentes.

66 246. Advertimus quanta in nobis requirantur: ut abstinens sit a vino minister Domini, ut testimonio bono fulciatur non solum fidelium, 1 sed etiam ab his qui foris sunt. Decet enim actuum operumque nostrorum testem esse publicam existimationem, ne derogetur muneri; ut qui videt ministrum altaris congruis ornatum virtutibus, auctorem praedicet, et Dominum veneretur, qui tales servulos habeat. Laus enim Domini, ubi munda possessio, ct. innocens familiæ disciplina.

247. De a castimonia autem quid loquar, quando una tantum (Dist. 26, Una tantum), nec repetita permittitur copula ? Et in ipso ergo conjugio lex est uon iterare conjugium, nec secundæ conjugis sortiri conjunctionem. Quod plerisque mirum videtur, cur ctiam ante baptismum iterati conjugii ad electionem maneris et ordinationis prærogativam impedimenta generentur ; cum etiam delicta obesse non soleant, si lavacri remissa fuerint sacramento. Sed intelligere debemus quia baptismo culpa dimitti potest, lex aboleri non potest. In conjugio non culpa, sed lex est. Quod culp;c est igitur in baptismate relaxatur : quod legis est in conjugio nun solvitur. Quomodo autem potest hortator esse viduitatis qui ipse conjugia frequentaverit ?

248. Inoffensum autem exhibendum et immaculatum ministerium, b nec ullo conjugali coitu violan- dnm cognoscitis, qui integri corpore, incorrupto pudore, alieni etiam ab ipso consortio conjugali, sacri ministerii gratiam recepistis ? Quod eo non præterii, quia in plerisque abditioribus locis cum ministerium gererent, vel etiam sacerdotium, filios susceperunt : et id tamquam usu veteri defendunt, quando pcr interl'alla dicrum sacrificium dcferebatur; et tamen castificabatur etiam populus per biduum aut triduum , ut ad sacrificium purus accederet , ut in vcteri Testamento legimus (Exod. xix, 10) ; et lavabant vestimenta sua. Si in figura tanta observantia, quanta 67 in veritate? Disce , sacerdos atque levita, quid sit lavare vestimenta tua, ut mundum corpus celebrandis exhibeas sacramentis. Si populus sine ablutione vestimentorum suorum prohibebatur accedere ad hostiam suam, tu illotus mente pariter et corpore andes pro aliis supplicare, c audes aliis ministrare?

249. Non mediocre officium levitarum, de quibus dicit Dominus : Ecce eligo levitas de medio filiorum Israel pro omni primogenito aperiente vulvam filii. Israel: redemptiones eorum erunt isti, et erunt mihi levitce. Milii enim sanctificavi primogenitum in terra Ægypti (Num. III, 12 et 13). Cognovimus quia non inter cæteros levitae computantur, sed omnibus præfejuntur, qui eliguntur ex omnibus , et sanctificantur; ut primogenita fructuum atque primitiæ quae Domitio deputantur, in quibus est votorum solulio, ei redemptio peccatorum. Non accipies, inquit, eos inter filios Israel : sed constitues levilas super tabernaculum testimonii, et super omnia vasa ejus astare, et super quaecumque sunt in ipso. Ipsi tollant tabernaculum el omnia A vasa ejus, et ipsi ministrent iu eo, et in circuitu tabernaculi castra ipsi constituant, et promovendo, tabernaculum ipti deponaut levitæ : et constituendo castra, rursum ipsum tabernaculum ipsi statuant. Alienigena quicumque accesserit, morte moriatur (Num. I. 49 et seq.).

250. Tu ergo electus es ex omni numero filiorum Israel, inter sacros fructus quasi primogenitus aestimatus, præpositus tabernaculo, ut pratendas in eastris sanctitatis et fidei, ad quæ si alienigena accesserit, morte morietur, positus ut operiM arcam Testamenti. Non enim omnes vident alta mysteriorum, quia operiuntur a levitis i ne videant qui videre non debent, ei sumant qNi servare non possunt. Moyses denique circumcisionem vidit spiritualem : sed operuit eam, ut in signo circumcisionem præscriberet. Vidi azyma veritatis et sinceritatis, vidit passionem Domini: operuit azymis corporalibus azyma veritatis, operuit passionem Dom ill i, agni vel vituli immolatione, b Et boui levitæ s.ervaverunt mysterium, fidei suæ tegmine; et tu mediocre putas quod commissum est libi? Primum ut alta Dei videas, qnod esi sapientiæ : deinde c ut ejcubjas pro populo deferas, quod est justitiæ : castra defendas, tabernaculumque 68 tuearis, quod est fortitudinis : te ipsum continentem ac sobrium præstes, quod est temperantiæ.

251. Hæc d virtutum fenera principalia constituerunt etiam bi qwi foris sunt : e sed communitatis superiorem ordinem quam sapientiæ judicaverunt; cum sapientia fundamentum sit, justitia opus sit, quod manere non potest, nisi fundamentum babeat. Fundamentum autem Christus ess (I Cor. III, U).

252. Prima ergo £des, f quæ est sapientiæ, ut Salomon dicit, secutus patrem : Initium sapientiæ timor Domini (Prov. ix, 10). Et lex dicit : Diliges Dominum Deum tuum, diliges proximum tuum (Deut. vi, 5), Pulchrum est enim ut gratiam tuam atqae officia iu societatem humani generis conferas. * Sed primum illud decorum est, ut quod babes pretiosissimum, hoc est, mentem tuam, qua nihil habes præstantius, Deo deputes. Cum solveris auetorj debitum, licet ut opera tua iu beneficentiam et adjumenta hominum conferas, atque opem feras necessitatibus, aut pecunia, aut officio, aut etiam quecumque munere; quod tate patet in vestro ministerio : pecunia, ut subvenias: debito, ut obligatum liberes: officio, Mt servanda suscipias, quæ metuat amittere, qni deponenda credidit.

253. Officium est igitur deposituri seryare ac reddere. b Sed interdum commutatio fit, aut tempere, aut necessitate, ut nea sit officium reddere quod acceperis; ut siquis contra patriam, opem Barbaris ferens, pecuniam apertus hostis reposcat : aut si cui reddas, cum adsit qui extorqueat : si furenti restituas, cum servare non queat : si insanienti gladium depositum non neges, quo se ille interamat, nonne solvisse contra officium est? Bi furto quæsita sciens suscipias, ut fraudetur qui amiserat, nonne contra officium est?

254. Eat etiam eontra officium (22, quæst. i, c. Est etiam) nonnumquam a solvere promissum, sncramentum custodire : ut Herodes qui juravit quoniam b quidquid petitus esset, daret filiæ Herodiadis , et necem Joannis præstitit, ne promissum negaret (Matth. XIV, 7 et seq.). Nam de Jephibe quid dicam, qui immolavit filiam, quæ sibi victori prima occurrerat, quo votum implercl, quod spoponderat, ut quidquid sibi primum occurrisset, offerret Deo (Judie. XI, 59)? Melius fuerat 69 nihil tale pro- niiltere, quam promissum solvere parricidio.

255. Hæc quanti consilii sit prospicere, nou ignoratis. Et ideo eligitur levita c, qui sacrarium custodiat , ne fallatur consilio , ne fidem deserat, ne mortem timeat, lie quid intemperantius gerat, ut specie ipsa gravitatem praeferat d : nec solum ani- mum, sed etiam oculos continentes habere quem deceat; ne vel ipse frontem sohrietatis fortuitus violet occursus; quoniam : Qui viderit mulierem ad concupitcendam eam, adulteravit eam in corde suo (Matth. V, 28). Ita adulterium nou solum facti colluvione, sed eliam aspectus intentione committititur.

956. Magna hæc videmur, ac nimis severa, sed in magno munere non superflua ; quando tanta est levitarum gratia, ut de his Moyses ip benedictioni- bus diceret : Date Levi e viros ejus, date Levi manifeatus ejus, date Levi sortem suffragii sui, et veritatem ejus viro sancto, quem tentaverunt in tentationibus, maledixerunt super 70 aquam contradictionis. Qui dicit patri suo et matri : Non novi te ; et fratres suos non cognovit, et filios suos abdicavit: hic custodit verba tua, et testamentum tuum observavit (Deut. XXXIII, 8 et seq.).

g57. Illi ergo viri ejus, et manifesti ejus, qui nihil in torde doli habeam, nihil fraudis occultent, bed verba ejus custodiant, et in corde suo conferant, sicut conferebat et Maria (Luc. II, 19) : qui suos parentes officio suo non noverint præferendos, qui violatores oderint castitatis, pudicitiæ ulciscantur injuriam, noverint officiorum tempora; quod majus, quod minus sit, quod cui aptum tempori est, et ut id solum sequantur quod honestum est; f sanc ubi duo honesta, id quod honestius eSI, præponendum pu- lent; Iti jure benedicti.

28. Si quis ergo manifestet justitias Pei , s incensum imponat: Benedic, Domine, virtutem ipsius, opera manuum ejus suscipe (Deut. XXXIII, 10); ut gratiam prophæticæ benedictionis inveniat apud eum qui vivit et regnat in sæcula sajcuJorum, Amen,