LIBER PRIMUS , DE GRAMMATICA.
CAPUT PRIMUM. De disciplina et arte.
1. a Disciplina a discendo nomen accepit; unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a ditcere, quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aliter dicta disciplina, b quia discitur plena.
2 2. Ars vero dicta est, e quod artis præceptis regulisque consistat. d Alii dicunt a Græcis hoc tradum esse vocabulum ὰπο τη̃ς ἀρετη̃ς, id est, a virtute, quam scientiam vocaverunt.
3. e Inter artem et disciplinam Plato et Arista teles difrerentiam esse voluerunt, dicentes artem esse in iis quae se et aliter habere possunt; disciplinam vero esse quae de iis agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus, aliquid disseritur, disciplina erit; quando aliquid verisimile atque opinabile tractatur, nomen artis habebit.
CAPUT II. De septem liberalibus artibus.
1. Disciplinae liberalium artium septem sunt. Pri. ma, grammatica, id est, loquendi peritia. Secunda. rhetorica, quæ propter nitorem et copiam eloquentiæ suae maxime in civilibus quæstionibus necessaria existimatur. Tertia, dialectica cognomento logica , quae disputationibus subtilissimis vera secernit a falsis.
2. Quarta, arithmetica, quæ continet f numerorum causas, et divisiones. Quinta, musica, qux in carminibus caritibusque consistit.
Sexta, 3 Geometria, quæ I mensuras dimensionesque complectitur. Septima, astronomia, quæ continet legem astrorum.
CAPUT III. De litteris communibus.
i. Primordia grammaticae artis litterae communes existunt h quas librarii et calculatores sequuntur, A quorum disciplina velut quaedam grammaticæ artis infantia est. Unde ct eam Varro litterationem vocata Litteræ autem suut indices rcrum, i signa verbos rum , quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. Verba a enim per oculos, non per aures, introducunt?
2. Usus litterarum repertus est propter memoriam rerum. Nam , ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate, nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri.]
3. b Litteræ autem dictæ, quasi legilerae, quod iter legentibus præstent , vel quod in legendo iterentur.
4. Litieræ Latinac et Graecae ab Hebræis videmur exortæ. 4 c Apud illos enim prius dictum eat aleph ; deinde ex simili enuntiatione apud Græcus tractum est alpha; idem apud Latinos a. Translator enim ex simili sono alterius linguæ litteram condidit d ut nosse possimus, linguam Hebraicam omnium linguarum et litterarum esse matrem. Sed Hebrxi viginti duobus clementis litterarum secundum Veteris Testamenti libros utuntur ; Græci vero viginti quatuor ; Latini, inter utramque linguam progredientes , viginti tria elementa habent.
5. e Ilebraeorum litteras a Lege coepisse * pet Moyscn, Syrorum autem et Chaldaeorum per Abraham. f Unde cum Hebræis, et numero, et sono concordant, solis characteribus discrepant. Ægyptiorum litteras Isis regina, g Inachi filia, do Græcia veniens in Ægyptum, reperit, et Ægyptiis tradidit. h Apud Ægyptios autem alias habuisse litteras saceridotes dicunt, alias vulgus ; sacerdotales ίερὰς, vulgares πανδήμους. Græcarum litterarum usum primi Phœnices invenerunt, unde et Lucauus : Phœnices primi (famæ si creditur) ausi Maosuram rudibus vocem signare figuris. |
6. Hine est quod et Phoeniceo colore librorum capita scribuntur, 5 quia ab ipsis litera initium habuerunt. i Cadmus Agenoris filius Græcas litteras a Phænice in Græciam septemdecim primus attulit : α, , y, δ, a, ζ, ι, ϰ, λ, μ, v, o, π, ρ, a. T, ϕ, j His Palamedes Trojann bello tres adjecit: η, x• ω, k Post quem Simonides Melicus tres alias adjecit : A, Y, ε
7. i T litteram Pythagoras Samius Ad exemplum vitæ humanae primus formavit; cujus virgula subterior primam ætatem significat; incertam quippe et quæ adhuc se nec vitiis nec virtutibus dedit. Bivium autem, quod superest, ab adolescenlia incipit; cujus dextera pars ardua est, aed ad beatam vitam tendens; sinistra facilior, sed ad labem, Interitumque deducens. De qua sic Persius ait : Et tibi quæ Samios deduxit littera ramos, Surgentem dextro monstravit limite callem.
8. Quinque autem esse apud Græcos mysticas litteras. Prima Y, quae humanam vitam significat, de qua nunc diximus. Secunda a, quæ mortem significat. Nam judices camdem litteram theta apponebant ad eorum nomina quos supplicio afficiebant. Et dicitur theta ὰπό του̃ θανάτου, id est, a morte. Unde, et habet per medium telum, id est, mortis siguum. De qua quidam sic ait: O multum ante alias infelix littera theta!
0. Tertia m T, figuram demonstrans Dominicæ crucis : unde, 6 et Hebraice SIGNUM Interpretatur; de qua di. ctum est, in Ezecbiele, angelo : Transi per mediam Jerusalem, et signa thau n in frontes virorum gementium. et dolentium. ° Reliquas vero duas, summam, et ultimam sibi viodicat Christus. Ipse enim principium, ipse finis, dicens : Ego sum alpha et ω : concurrentibus enim in se invicem alpha ad ω usque dovolvitur, et rursus ω ad alpha replicatur: ut ostenderet in se Dominus, et initii decursum ad finem, et finis decursum ad initium,
10. Omnes autem litteræ apud Groocoset verba componunt et numeros faciunt. Nam alpha littera apud eos vocatur in numeris unum; ubi autem scribunt beta, vocamur duo; ubi scribunt gamma, vocantur in numeris ipsorum Iria; ubi scribunt delia, vocantur quatuor, et sic omnes litteræ apud eos numeroa babent.
ii. Latini autem a numeros ad litteras non computant , b sed 7 sola verba componunt.
CAPUT IV. De litteris Latinis.
1. Latinas litteras Carmentis nympha prima Italis tradidit c. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Caeterum proprie vocata Nicostrata.
i. Litteræ autem aut sunt a communes aut libera. es. Communes dictæ, quia multi eis utuntur in communi, ut in scribendo et legendo. Liberales, quia eas tantum illi noverunt qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt
5. Litterarum duplex modus est; dividuntur enim pnncipaliter 8 in duas partes, in vocales et consonantes : c vocales sunt quæ direeto hiata fau- cium sine ulla collisione varie emittuntur. Et dictæ vocales, quod per se vocem impleant, et per se syl- ' habam faciant, nulla adhærente consonantes. Consonantes sunt quæ diverso motu linguæ vel impressione labiorum efficiuntur. Et vocatae consonantes, quia per se non sonant, sed junctis vocalibus consonant,